Klub Miłośników Historii Polski
11 września 1838 roku w Kaliszu przyszedł na świat przyszły wybitny poeta, również dramatopisarz i publicysta, Adam Asnyk (zm. 2 sierpnia 1897 r. w Krakowie). Jego ojciec Kazimierz walczył w Powstaniu Listopadowym, a on podczas Powstania Styczniowego był członkiem Rządu Narodowego. W latach 1889–1894 redaktor dziennika „Nowa Reforma”, inicjator i pierwszy prezes Towarzystwa Szkoły Ludowej (1891).
Pochodził z rodziny szlacheckiej. Był synem Kazimierza i Konstancji z Zagórowskich. Został ochrzczony w miejscowym kościele św. Mikołaja Biskupa; ojcem chrzestnym Adama został Walenty Stanczukowski. W roku 1849 rozpoczął naukę w Wyższej Szkole Realnej w Kaliszu, w której zawarł przyjaźń m.in. z braćmi Agatonem i Stefanem Gillerami i gdzie w roku 1853 złożył egzamin dojrzałości. W Kaliszu mieszkał do roku 1856, po czym wyjechał do Warszawy, gdzie podjął studia w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie (1856), następnie w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie (1857–1859) oraz na uniwersytetach we Wrocławiu (1859–1860), gdzie działał w Towarzystwie Literacko-Słowiańskim, Paryżu (1861) i Heidelbergu (1861–1862).
Brał udział w ruchu spiskowym, w roku 1860 został aresztowany i uwięziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. W Powstaniu Styczniowym był członkiem wrześniowego Rządu Narodowego. W latach 1864–1867 przebywał za granicą, w roku 1866 uzyskał doktorat z filozofii na Uniwersytecie Ruprechta i Karola w Heidelbergu.
Po powrocie do rozdartego między zaborców kraju mieszkał we Lwowie, a w roku 1870 osiadł w Krakowie, w zakupionym przez rodziców dworku przy ulicy Łobzowskiej 99 (obecnie stoi tam kamienica nr 7). W roku 1871 roku zmarła jego matka, a ojciec wyjechał do Warszawy.
W roku 1875 ożenił się z Zofią Kaczorowską, z którą miał syna Włodzimierza (według innego źródła ożenił się w 1874 roku). Zaledwie rok po ślubie, czyli w 1875 roku żona poety niespodziewanie zmarła.
W styczniu roku 1882 został wydawcą krakowskiego dziennika „Reforma”, przemianowanego w listopadzie tego roku na „Nową Reformę”, której redaktorem odpowiedzialnym był od grudnia 1889 do stycznia 1895. Od roku 1884 był radnym miejskim w Krakowie. W roku 1889 został posłem do galicyjskiego Sejmu Krajowego. W roku 1890 przewodniczył sprowadzeniu z Paryża prochów Adama Mickiewicza.
Był jednym z założycieli Towarzystwa Szkoły Ludowej w Krakowie (1882) i członkiem honorowym TSL. Od roku 1894 członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu.
Podejmował wyprawy wysokogórskie w Tatry – był jednym z pierwszych członków Towarzystwa Tatrzańskiego. Wiele podróżował po Europie. W roku 1888 odbył podróż do Włoch, na Sycylię, Maltę i północne wybrzeże Afryki, zakończoną w Marsylii.
W roku 1894 odbył podróż na Cejlon i do Indii. Z ostatniej wyprawy do Włoch w 1897 roku powrócił z początkami tyfusu. Zmarł 2 sierpnia 1897 roku. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.
Debiutował w roku 1870 na łamach dziennika „Kaliszanin” wierszem "Rodzinnemu miastu" (w tym samym dzienniku i w tym samym roku debiutowała Maria Konopnicka). Według innego źródła jako poeta debiutował już w 1864 roku, ogłaszał swe utwory pod własnym nazwiskiem, ale także licznymi pseudonimami i kryptonimami: Jan Stożek, El, El…a, A, Y, y, √. Wiersze ogłaszał w zbiorach zatytułowanych "Poezje" (1869, 1872, 1880, 1894).
Twórczość literacką zapoczątkował w latach 1864–1865. Jego liryka w tym okresie była wyrazem rozterki duchowej poety, przeżywającego kryzys światopoglądowy, pogłębiony klęską narodową. Powstają wiersze pełne bluźnierstw ("Odpowiedź"), buntu przeciw Stwórcy i ustalonemu porządkowi świata ("Julian Apostata"), goryczy i zwątpienia ("W zatoce Baja"), krytycznego obrachunku z romantyzmem politycznym ("Sen grobów").
Obok nich powstawały też utwory wyrażające tęsknotę za „siłą ducha”, pragnienie odrodzenia „duszy współczesnej” aż do pokornego poddania się nakazom Chrystusowej nauki ("Pod stopy krzyża"). Od ok. roku 1870 rozpoczął poszukiwanie własnej drogi twórczej. Pisał wtedy erotyki, wiersze oparte na motywach ludowych, lirykę refleksyjną.
W utworach Asnyka zaczęła z czasem dominować postawa epicka; w miejsce lirycznego obrazu ludzkich przeżyć pojawił się zobiektywizowany, epicki obraz świata, refleksja coraz częściej zastępuje komentarz liryczny. Najpełniejszym wyrazem tej zintelektualizowanej poezji jest cykl 30 sonetów "Nad głębiami" (1883 i 1894), który przyniósł Asnykowi miano poety-filozofa.
W cyklu tym zawarł swój system filozoficzny, będący próbą pogodzenia idealizmu z pozytywistycznym realizmem i scjentyzmem. Z tym ostatnim łączy filozofię Asnyka praktycyzm myślowy, uznanie osiągnięć współczesnych nauk przyrodniczych oraz prawa powszechnego rozwoju.
W przeciwieństwie jednak do pozytywistów, nie wierzył w możliwość empirycznego poznania rzeczywistości, wyznając pogląd, że rozum ludzki okazuje się bezradny w miarę postępu wiedzy. Założenia etyczne tego systemu głoszą obowiązek czynnego udziału jednostki w duchowym procesie dążenia do powszechnej doskonałości. Styl sonetów określić należy mianem dyskursywnego; cechuje go intelektualizacja oraz abstrakcyjność leksyki, brak rozbudowanych obrazów, metafor, porównań.
W twórczości Asnyka obecna jest stale nuta patriotyczna, głosząca wiarę w siłę narodu i możliwość odzyskania wolności, polemiczna wobec konserwatywnego programu ugody (w 25 rocznicę Powstania 1863 roku).
Motywem wielu jego utworów jest krajobraz górski, zwłaszcza tatrzański ("Ranek w górach", "Kościeliska", "Noc nad Wysoką", "Letni wieczór", "Podczas burzy", "Limba", "Wodospad Siklawy", "Giewont", "Ulewa") oraz motywy morskie ("Podróżni", "W zatoce Baja"), sonety ("Zmiennego bytu falo ty ruchliwa!…, Wieczne ciemności! bezdenne otchłanie!..., Na falach swoich toczy słońc miliony…") oraz cykl "Z obcych stron" (1895), "Taormina", "Noc na morzu – w drodze z Malty do Goletty", "Na polach Kartagi", "Pointe du Raz".
„Góry i morze” – pisał Asnyk 28 maja 1874 w liście do ojca – „to jedyne uniwersalne lekarstwo na wszystkie ludzkie dolegliwości, tam oddychając świeżym, wonnym powietrzem, pojąc się widokiem świeżej a wzniosłej natury, można zapomnieć o cierpieniach i troskach…”.
W czasie okupacji niemieckiej całość twórczości Adama Asnyka trafiła na niemieckie listy proskrypcyjne jako "szkodliwa i niepożądana, z przeznaczeniem do zniszczenia".
Poza licznymi utworami dramatycznymi, do najważniejszych w jego twórczości należą: "Nad głębiami" (1883–1894) – cykl sonetów, "Poezje" (1869),(1872),(1880),(1894).
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz