27 czerwca 1949 r. w okolicach wsi Czaje-Wólka (gm. Ciechanowiec) zginął Władysław Łukasiuk „Młot”. Został śmiertelnie postrzelony przez jednego ze swoich podkomendnych w okolicznościach, które do dziś budzą kontrowersje i są przedmiotem badań historyków.
Władysław Łukasiuk urodził się 16 (według części źródeł 19) lutego 1906 r. we wsi Tokary koło Siedlec w rodzinie chłopskiej. Uczył się w gimnazjach w Drohiczynie i Sokołowie Podlaskim. Podczas służby wojskowej w kawalerii uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał trwałego uszkodzenia lewej nogi. Mimo kalectwa prowadził aktywną działalność społeczną – był m.in. komendantem straży pożarnej, prowadził sklep w Mężeninie i pełnił funkcję zastępcy wójta. Istnieje przypuszczenie, że w tym czasie rozpracowywał dla polskiego wywiadu środowiska komunistyczne (w tym Wandę Wasilewską) i masońskie.
W czasie drugiej wojny światowej od 1940 r. działał w strukturach ZWZ-AK. Brał udział w zabezpieczeniu elementów niemieckiej rakiety V-2 odnalezionej nad Bugiem, które następnie przekazano alianckiemu wywiadowi. Po wkroczeniu Armii Czerwonej nie złożył broni, obawiając się represji ze strony NKWD.
W 1945 r. walczył w oddziałach Armii Krajowej Obywatelskiej na Podlasiu, a następnie wstąpił do słynnej 5. Wileńskiej Brygady AK dowodzonej przez Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”. Uczestniczył w licznych starciach z siłami komunistycznymi. Od października 1946 r. dowodził 6. Wileńską Brygadą AK, prowadząc działania przeciwko funkcjonariuszom UB, MO i oddziałom KBW na terenach Podlasia oraz wschodniego Mazowsza. Nie skorzystał z amnestii w 1947 r., przewidując, że władze komunistyczne nie dotrzymają jej warunków.
„Młot” cieszył się dużym autorytetem wśród swoich żołnierzy i części lokalnej ludności. Pomimo niepełnosprawności osobiście uczestniczył w działaniach bojowych. Przez kilka lat skutecznie unikał obław organizowanych przez aparat bezpieczeństwa.
Początkowo pochowano go w Lesie Rudzkim, jednak 13 sierpnia 1949 r. funkcjonariusze UB wydobyli jego ciało i przewieźli je w nieznane miejsce. Miejsce jego ostatecznego pochówku pozostaje nieznane.
W 2007 r. prezydent RP Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył Władysława Łukasiuka Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.
Na zdjęciach:
Władysław Łukasiuk „Młot”. Źródło: AIPN.
Władysław Łukasiuk „Młot” (oznaczony cyfrą „7”) wśród kadry dowódczej 5. Brygady Wileńskiej AK. Źródło: AIPN.
Kadra dowódcza 5. Brygady Wileńskiej AK, prawdopodobnie w 1945 r. na Białostocczyźnie. Stoją od lewej: Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, Jerzy Jezierski „Stefan”, Władysław Łukasiuk „Młot”, Zygmunt Błażejewicz „Zygmunt”, Lucjan Minkiewicz „Wiktor”, Jan Zaleski „Zaja”. W tle inni żołnierze Brygady. Źródło: AIPN.