🇵🇱🇺🇦 𝗠𝗮𝗿𝗸𝗼 𝗕𝗲𝘇𝗿𝘂𝗰𝘇𝗸𝗼 𝗶 𝗭𝗮𝗺𝗼𝘀́𝗰́. 𝗨𝗸𝗿𝗮𝗶𝗻́𝘀𝗸𝗶 𝗴𝗲𝗻𝗲𝗿𝗮ł, 𝗼 𝗸𝘁𝗼́𝗿𝘆𝗺 𝗣𝗼𝗹𝘀𝗸𝗮 𝗽𝗼𝘄𝗶𝗻𝗻𝗮 𝗽𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝘁𝗮𝗰́. [OPINIA]
Dziś niewiele osób wie, że w 1920 roku polskiej niepodległości bronili nie tylko Polacy. Po naszej stronie walczyli także żołnierze Ukraińskiej Republiki Ludowej — ludzie, którzy przegrali własne państwo, ale nie przestali walczyć z tym samym rosyjsko-bolszewickim imperium, które szło wtedy na Warszawę.
Jednym z takich ludzi był 𝗠𝗮𝗿𝗸𝗼 𝗕𝗲𝘇𝗿𝘂𝗰𝘇𝗸𝗼 — ukraiński generał, dowódca 6. Siczowej Dywizji Strzelców. Człowiek, którego nazwisko powinno być w Polsce znacznie lepiej znane, bo jego historia pokazuje coś bardzo ważnego: czasem sojuszników poznaje się nie po wielkich deklaracjach, tylko po tym, kto stoi obok, gdy nadchodzi naprawdę trudny moment.
Historia lubi gubić nazwiska ludzi, którzy stali w miejscach naprawdę ważnych. Marko Bezruczko jest jednym z nich. Nie dlatego, że sam „wygrał wojnę” albo „uratował Warszawę”, bo historia rzadko działa tak prosto. Ale dlatego, że jego żołnierze byli częścią tego wysiłku, bez którego zwycięstwo 1920 roku wyglądałoby inaczej.
A takim momentem był sierpień 1920 roku.
Polska walczyła o przetrwanie. Armia Czerwona parła na Zachód, Warszawa stała się punktem, od którego zależało nie tylko istnienie odrodzonej Rzeczypospolitej, ale być może także los znacznej części Europy. W tym samym czasie 1. Armia Konna Siemiona Budionnego — jedna z najbardziej rozpoznawalnych i groźnych formacji bolszewickich — próbowała przebić się przez południowo-wschodnią flankę frontu.
𝗡𝗮 𝗷𝗲𝗷 𝗱𝗿𝗼𝗱𝘇𝗲 𝘀𝘁𝗮𝗻𝗮̨ł 𝗭𝗮𝗺𝗼𝘀́𝗰́.
I właśnie tam pojawił się Bezruczko.
To nie była wielka, romantyczna scena z podręcznika. To była twarda wojskowa robota: obrona miasta, wykorzystanie umocnień, organizacja ognia, utrzymanie pozycji, powstrzymanie kawalerii, która przy innym rozwoju wydarzeń mogła znacząco skomplikować sytuację Polski. Ukraińscy żołnierze Bezruczki walczyli tam razem z polskimi oddziałami, nie jako dekoracja sojuszu, nie jako przypis do cudzej wojny, tylko jako realna siła na froncie.
𝗭𝗮𝗺𝗼𝘀́𝗰́ 𝗻𝗶𝗲 𝗯𝘆ł 𝘁𝘆𝗹𝗸𝗼 𝗹𝗼𝗸𝗮𝗹𝗻𝘆𝗺 𝗲𝗽𝗶𝘇𝗼𝗱𝗲𝗺. Był jednym z tych miejsc, gdzie historia skręca nie przez wielkie przemówienia, ale przez decyzje oficerów, wytrzymałość żołnierzy i kilka dni walki, które później łatwo streścić jednym zdaniem, ale których wtedy nikt nie przeżywał jako „epizodu”.
Budionny nie zdołał osiągnąć tego, czego potrzebowała bolszewicka ofensywa. Jego armia została zatrzymana, wciągnięta w walki i pozbawiona swobody działania. Późniejsze starcie pod Komarowem okazało się dla 1. Armii Konnej katastrofą, po której jej znaczenie bojowe wyraźnie spadło. To oczywiście nie znaczy, że jeden człowiek sam wygrał wojnę. Historia rzadko jest tak prosta. Ale znaczy coś innego: 𝗕𝗲𝘇𝗿𝘂𝗰𝘇𝗸𝗼 𝗶 𝗷𝗲𝗴𝗼 𝘇̇𝗼ł𝗻𝗶𝗲𝗿𝘇𝗲 𝗯𝘆𝗹𝗶 𝗰𝘇𝗲̨𝘀́𝗰𝗶𝗮̨ 𝘇𝘄𝘆𝗰𝗶𝗲̨𝘀𝘁𝘄𝗮, 𝗼 𝗸𝘁𝗼́𝗿𝘆𝗺 𝘄 𝗣𝗼𝗹𝘀𝗰𝗲 𝗰𝗶𝗮̨𝗴𝗹𝗲 𝗼𝗽𝗼𝘄𝗶𝗮𝗱𝗮 𝘀𝗶𝗲̨ 𝘇𝗯𝘆𝘁 𝗷𝗲𝗱𝗻𝗼𝗻𝗮𝗿𝗼𝗱𝗼𝘄𝗼.
Bo lubimy pamiętać rok 1920 jako wielką polską opowieść. I słusznie — była to jedna z najważniejszych chwil w naszej historii. Był Piłsudski, było kontruderzenie znad Wieprza, była Warszawa, Radzymin, Ossów, ogromny wysiłek państwa, armii i społeczeństwa. Ale właśnie dlatego ta opowieść nie staje się słabsza, kiedy dopiszemy do niej Ukraińców. 𝗢𝗻𝗮 𝘀𝘁𝗮𝗷𝗲 𝘀𝗶𝗲̨ 𝗽𝗿𝗮𝘄𝗱𝘇𝗶𝘄𝘀𝘇𝗮.
Ukraińcy nie byli wtedy tylko tłem. Ukraińska Republika Ludowa, choć słaba, wykrwawiona i rozdarta wojną, próbowała wyrwać się spod rosyjskiej dominacji. Petlura zawarł sojusz z Polską, bo rozumiał, że bolszewicka Rosja nie przynosi Ukrainie żadnego wyzwolenia, tylko nową formę podporządkowania. Piłsudski zawarł ten sojusz, bo rozumiał, że niepodległa Ukraina może być jednym z warunków bezpieczeństwa Polski.
Bezruczko był praktycznym wymiarem tej polityki. Nie hasłem. Nie pomnikiem. Nie akademią ku czci. Był oficerem, który w konkretnym miejscu i konkretnym czasie dowodził ludźmi walczącymi przeciw temu samemu imperium, które zagrażało Polsce.
I w tym jest coś bardzo gorzkiego.
Bo Ukraina wtedy własnej niepodległości nie utrzymała. Sojusz polsko-ukraiński okazał się zbyt słaby wobec siły bolszewików, zmęczenia wojną, nieufności między narodami i późniejszej logiki traktatu ryskiego. Żołnierze Armii URL, którzy walczyli u boku Polski, trafili potem do obozów internowania. 𝗣𝗼𝗹𝘀𝗸𝗮 𝗼𝗰𝗮𝗹𝗮ł𝗮. 𝗨𝗸𝗿𝗮𝗶𝗻𝗮 𝘇𝗼𝘀𝘁𝗮ł𝗮 𝗻𝗮 𝗱ł𝘂𝗴𝗼 𝘄𝗰𝗶𝗮̨𝗴𝗻𝗶𝗲̨𝘁𝗮 𝘄 𝘀𝗼𝘄𝗶𝗲𝗰𝗸𝗶𝗲 𝗶𝗺𝗽𝗲𝗿𝗶𝘂𝗺.
To jest ten fragment historii, który nie pasuje do prostych patriotycznych laurek. Bo przypomina, że zwycięstwo jednych może iść obok klęski drugich. I że pamięć o sojuszniku nie powinna kończyć się wtedy, kiedy przestaje być politycznie wygodna.
𝗗𝗹𝗮𝘁𝗲𝗴𝗼 𝗕𝗲𝘇𝗿𝘂𝗰𝘇𝗸𝗼 𝗷𝗲𝘀𝘁 𝘁𝗮𝗸 𝘄𝗮𝘇̇𝗻𝘆. Nie tylko jako postać z wojskowej historii 1920 roku, ale jako symbol tego, że polskie bezpieczeństwo nigdy nie było oderwane od losów Ukrainy. Wtedy było to widać pod Zamościem. Dziś widać to na zupełnie innych mapach, przy innych technologiach, innych frontach i innych nazwiskach, ale logika pozostaje podobna.
Jeśli Ukraina walczy o własną wolność, to nie jest to dla Polski obca wojna z dalekiego świata. To jest sprawa naszego regionu, naszej historii i naszego bezpieczeństwa. Można i trzeba rozmawiać o trudnych sprawach między Polakami a Ukraińcami. O Wołyniu, o pamięci, o ekshumacjach, o prawdzie historycznej, o interesach gospodarczych i o błędach polityków po obu stronach. Ale nie wolno przy tym zgubić rzeczy podstawowej: 𝗥𝗼𝘀𝗷𝗮 𝗯𝘆ł𝗮 𝗶 𝗽𝗼𝘇𝗼𝘀𝘁𝗮𝗷𝗲 𝘁𝘆𝗺 𝗶𝗺𝗽𝗲𝗿𝗶𝘂𝗺, 𝗸𝘁𝗼́𝗿𝗲 𝗻𝗮𝗷𝗯𝗮𝗿𝗱𝘇𝗶𝗲𝗷 𝗸𝗼𝗿𝘇𝘆𝘀𝘁𝗮 𝗻𝗮 𝘁𝘆𝗺, 𝗴𝗱𝘆 𝗣𝗼𝗹𝗮𝗰𝘆 𝗶 𝗨𝗸𝗿𝗮𝗶𝗻́𝗰𝘆 𝘄𝗶𝗱𝘇𝗮̨ 𝘄 𝘀𝗼𝗯𝗶𝗲 𝘄𝘆ł𝗮̨𝗰𝘇𝗻𝗶𝗲 𝘄𝗿𝗼𝗴𝗼́𝘄.
Marko Bezruczko nie wymazuje trudnej historii polsko-ukraińskiej. Nie sprawia, że znikają krzywdy, spory i dramaty. Ale przypomina, że była też inna historia: wspólnej walki, wspólnego frontu i ludzi, którzy w najważniejszym momencie nie pytali, czy opłaca się bronić Polski przed bolszewikami. 𝗕𝗿𝗼𝗻𝗶𝗹𝗶. I dlatego warto o nich pamiętać.
Nie po to, żeby budować tanią polityczną legendę. Nie po to, żeby zamieniać historię w pocztówkę o braterstwie bez cieni. Tylko po to, żeby uczciwie powiedzieć: w 1920 roku byli Ukraińcy, którzy walczyli po stronie Polski przeciw rosyjskiemu bolszewizmowi. A jednym z najważniejszych z nich był generał Marko Bezruczko.
Czasem historia nie potrzebuje wielkich dopisków. 𝗪𝘆𝘀𝘁𝗮𝗿𝗰𝘇𝘆 𝗽𝗿𝘇𝘆𝘄𝗿𝗼́𝗰𝗶𝗰́ 𝗻𝗮𝘇𝘄𝗶𝘀𝗸𝗼 𝗰𝘇ł𝗼𝘄𝗶𝗲𝗸𝗮, 𝗸𝘁𝗼́𝗿𝗲𝗺𝘂 𝗻𝗮𝗹𝗲𝘇̇𝘆 𝘀𝗶𝗲̨ 𝗽𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝗰́. Mam nadzieję, że chociaż odrobinę przybliżyłem historię jednego z nich.
𝗦𝗲𝗯𝗮𝘀𝘁𝗶𝗮𝗻 𝗣𝗶𝗲𝗸𝗮𝗿𝗲𝗸
kulturoznawca, studiujący również historię, ukrainoznawstwo, rosjoznawstwo i projektowanie produkcji gier wideo. Krakus z Nowej Huty, ojciec, radny, społecznik. Pisze o historii, polityce, mieście, technologii, AI, humorze i trochę o życiu.
Jeśli podoba Ci się to, co robię, możesz zostawić reakcję, skomentować albo udostępnić dalej i puścić w świat. W taki sposób też mi podziękujesz i dasz motywację do kolejnych tekstów.
#MarkoBezruczko #Bezruczko #Zamość #BitwaWarszawska #Rok1920 #Polska #Ukraina #Historia #Geopolityka #Petlura #SymonPetlura #ArmiaURL #SojuszPolskoUkraiński #Budionny #Komarów #Niepodległość #Bezpieczeństwo #EuropaŚrodkowoWschodnia #Pamięć #RacjaStanu #SebastianPiekarek #SPiekarek #OkiemHutasa
