Z wiśni

Obejrzyj ten film: „najprostszy sposób na przetwory z wiśni” https://share.google/BQa78doTa1kjJGcvs

Warto przeczytać to fachowe opracowanie Klubu Jagiellońskiego❗️

 Marcin Celiński

Mamy w Polsce KATASTROFĘ demograficzną, która z każdą kolejną dekadą będzie rujnowała nasze państwo, nie mówiąc już o ogromnym osłabianiu siły narodu.

Mam wątpliwości, czy większość z nas i naszych polityków w wystarczającym stopniu zdaje sobie sprawę z istoty tego problemu. Natomiast ci, którzy rozumieją i biją na alarm, traktowani są niepoważnie (to najdelikatniejsze określenie).

Nie wystarczy tu 800+ (choć to cenne wsparcie). Nie wystarczą organizowane społecznie Marsze Życia i Rodziny. Konieczna jest diametralna zmiana całej polityki państwa polskiego! Szczególnie pod względem edukacji, ochrony życia, priorytetów społecznych, wsparcia rodziny (w tym m. in. w zakresie polityki fiskalnej), oddziaływania mediów itp.

Albo w końcu się obudzimy, albo trwająca obecnie wojna hybrydowa z polskim narodem zostanie przez nas przegrana!

#Polska

#naród

#polskademografia

Klub Jagielloński

CZEGO IZRAEL MA WYSOKI WSKAŹNIK DZIETNOŚCI?

Izrael jest krajem z wysoko rozwiniętą gospodarką. Sektor cyfrowy, AI, chemiczny, zbrojeniowy czy rolnictwo to kluczowe branże w Izraelu. Wzrost PKB rok do roku przekracza 3,5 proc. Bezrobocie jest wyjątkowo niskie i wynosi ok 3 proc.

Podróżując przez Izrael, widać pustynię zapełnioną rolnictwem, luksusowe hotele, czyste i schludne miasta. Jednocześnie to, co może być szokujące dla Europejczyka, to cywile chodzący uzbrojeni po zęby w broń, w tym karabiny maszynowe.

Na ulicach izraelskich miast czuć specyficzne napięcie. Ciągły kontakt wzrokowy z rozmówcą, wyczuwalna obecność „służb” są elementami, które na dłuższą metę powodują zmęczenie przybysza z kraju takiego jak Polska.

Jak to jest możliwe, że przy tak wysokiej skali napięcia dzietność w Izraelu należy do najwyższych z grona krajów OECD? Izrael jest jedynym przykładem kraju OECD, w którym dzietność gwarantuje zastępowalność pokoleń. Średnia dzietność w 38 krajach OECD wynosi 1.5, w Polsce 1.06, a w Izraelu 2.9, a możliwe, że w tym roku przekroczy 3.2.

Mediana wieku w Izraelu wynosi 29 lat podczas gdy w Polsce 43 lata. Widać to i słychać na ulicach izraelskich miast. To kraj ludzi młodych, studentów, nastolatków, osób w sile wieku, podczas gdy Polska jest krajem seniorów (co opisaliśmy w raporcie „Polska kraj seniorów” dostępnej na stronie serwisrodzinny.pl).

Aby zrozumieć fenomen dzietności Izraela, koniecznym jest uświadomienie sobie fundamentów, na których opiera się ten kraj. Tymi fundamentami są religia, tradycja, pisma (Tora, Talmud) oraz rodzina. Zacznijmy od wpływu religii.

Wysoki współczynnik dzietności w Izraelu zapewnia naturalne odnawianie pokoleń (jest znacznie wyższy niż wartość 2,1 zapewniająca zastępowalność pokoleń). Różnice między wyznaniami wskazują na różne modele reprodukcyjne w danej religii. Najgorzej w tym zestawieniu wypadają chrześcijanie, którzy i tak notują dzietność wyższą niż jakikolwiek kraj Zachodu.

Oczywiście, dominującą grupą religijną w Izraelu jest judaizm. Musimy pamiętać, że odmian judaizmu są dziesiątki. Niezależnie jednak od różnic doktrynalnych kluczowa dla każdej denominacji judaistycznej jest rodzina. Jak konkretnie wygląda dzietność wśród poszczególnych grup Żydów w Izraelu?

Jest ona zróżnicowana przede wszystkim według poziomu religijności (sektory: Haredim, Dati, Masorti, Hiloni), a nie tyle według pochodzenia etnicznego (Aszkenazyjczycy vs. Sefardyjczycy/Mizrahi). Religijność jest najsilniejszym czynnikiem różnicującym. Spójrzmy więc, jak wygląda statystyka w podziale na poszczególne grupy.

Ultraortodoksyjni (Haredim / Charedim). W tej grupie wynosi ona ok. 6,5 dziecka na kobietę (dane za lata 2021–2023). Wcześniej sięgała nawet bliżej 7–7,5, obecnie obserwuje się lekki spadek. W miastach zdominowanych przez Haredim wskaźnik dzietnosci wynosi ok. 6,1 (2022). To oni w największym stopniu napędzają wzrost populacji żydowskiej w Izraelu.

Żydzi religijni (Dati, w tym narodowo-religijni / syjoniści religijni): Ok. 3,9–4,3 dziecka na kobietę. Wskaźnik powoli spada (z ok. 4,4).

Tradycyjni (Masorti): Ok. 2,5–3 dzieci na kobietę.

Świeccy (Hiloni): Ok. 2,0–2,5 dziecka na kobietę (najczęściej podawane wartości to ok. 2,0–2,2). Nawet w tej grupie dzietność jest wyraźnie wyższa niż w większości krajów rozwiniętych (gdzie często spada poniżej 1,6–1,8).

Ogólna dzietność wśród wszystkich Żydów w Izraelu wynosi więc ok. 3,0–3,06 dziecka na kobietę (dane za 2022–2024).

Założenie rodziny jest obowiązkiem każdego Żyda. Rodzina złożona z kobiety i mężczyzny, otwarta na życie. Na stacjach benzynowych w Izraelu nie zobaczymy półek z prezerwatywami, nie widać też flag LGBT. Społeczność homoseksualna – chociaż jest tolerowana np. w Tel Avivie – nie należy do grup jakoś szczególnie wspieranych, a tęczowe flagi nie są widoczne w miastach tego państwa.

Tamtejsze rodziny (zarówno żydowskie, jak i arabskie) mają charakter międzypokoleniowy i klanowy. Są bardzo liczne i to w nich tworzy się oparcie dla jednostki.

Rodzina posiada szerokie oparcie w całej siatce rodzin o strukturze de facto klanowej związanej z miejscem pochodzenia. Relacje te z jednej strony są źródłem wzajemnego wsparcia. Z drugiej zaś strony ich konsekwencją jest nieformalna kontrola nad tym, co dzieje się w poszczególnych rodzinach.

W tym miejscu można zauważyć znaczny kontrast między zatomizowaną polską rodziną a modelem kultywowanym przez mieszkańców kraju nad Jordanem. Kilkadziesiąt czy kilkaset osób stanowi silne wsparcie dla danej rodziny. Jest też elementem kontroli społecznej i swoistej władzy sprawowanej nad nowo tworzącą się rodziną.

Ten generalny obraz jest jednak bardziej zróżnicowany, tak jak zróżnicowane jest społeczeństwo Izraela. Przeanalizujmy kluczowe różnice pomiędzy obywatelami Izraela pochodzenia arabskiego i żydowskiego. Podstawową jednostką wśród arabskiej części obywateli Izraela jest hamula. Jest to klan lub rozbudowana grupa pokrewieństwa patrylinearnego.

Hamula to grupa osób wywodzących się od wspólnego przodka w linii męskiej (rzeczywistego lub fikcyjnego). Składa się z kilku pokoleń rozszerzonych rodzin (a’ila). Członkowie często noszą to samo nazwisko lub nazwisko powiązane. Hamula może liczyć od kilkuset do kilku tysięcy osób. Jest szersza niż pojedyncza rodzina, ale węższa niż całe plemię.

Funkcje pełnione przez te struktury to solidarność i ochrona, polegająca zwłaszcza na wzajemnej pomocy ekonomicznej, społecznej i prawnej. W razie konfliktów stosuje się tradycyjne mechanizmy mediacji. Hamule odgrywają ogromną rolę w wyborach samorządowych – organizowane są nawet prawybory wewnątrz klanu. Wpływają na zatrudnienie w urzędach gminnych, alokację zasobów i głosowanie blokowe.

Małżeństwa są często endogamiczne (wewnątrz hamuli lub plemienia). Występują np. małżeństwa kuzynowskie, co wzmacnia więzi i majątek. Funkcją hamuli jest tożsamość i honor: silne poczucie lojalności wobec klanu, honoru rodzinnego i kolektywnej odpowiedzialności.

Hamula jest strukturą przedpaństwową, która dostosowała się do realiów Izraela. Pozostaje silna zwłaszcza w wioskach arabskich i wśród Beduinów, choć modernizacja (edukacja, urbanizacja, mniejsza poligamia) powoduje pewne osłabienie autorytetu starszyzny i większą autonomię młodych rodzin.

Nieco inny charakter ma klanowość Żydów. W społeczeństwie żydowskim w Izraelu nie występuje klasyczny system klanowy typu hamula. Dominuje model rodziny nuklearnej (rodzice + dzieci), uzupełniony silnymi więziami z rodziną rozszerzoną (dziadkowie, ciotki, wujowie). Różnice wynikają głównie z poziomu religijności.

Żydzi świeccy (hiloni) i tradycyjni (masorti) tworzą najczęściej rodzinę nuklearną. Rodziny te mają silne wsparcie ze strony dziadków (często pomagają w opiece nad dziećmi; mieszkają blisko siebie). Więzi pokrewieństwa są ważne, ale indywidualistyczne – nie tworzą sztywnych, kolektywnych klanów z obowiązkową lojalnością polityczną czy endogamią.

Żydzi religijni (dati, w tym narodowo-religijni) posiadają większe rodziny (zwykle 3–6 dzieci). Wśród nich silniejsze są sieci rodzinne i wspólnotowe, ale nadal oparte na modelu rozszerzonej rodziny, a nie klanie patrylinearnym.

Wśród żydów ultraortodoksyjnych (haredim) rodziny są najbardziej liczne (często 7+ dzieci). Mają one bardzo silne, gęste sieci pokrewieństwa i wspólnotowe wsparcie. W grupach chasydzkich istnieją dynastie rebbów (linie rodzinne przywódców duchowych) – jest to najbliższy odpowiednik „klanu”, ale o charakterze religijnym i charyzmatycznym, a stricte pokrewieństwa krwi.

Sukcesja często przechodzi w linii rodzinnej lub na uczniów. Jest bardziej wspólnotowa niż klanowa w sensie plemiennym. Lojalność zbudowana jest wokół wspólnoty religijnej i autorytetów rabinicznych.

Mizrahi i Sefardyjczycy (Żydzi pochodzący z krajów arabskich i muzułmańskich) często zachowują silniejsze więzi rodzinne i kulturowe podobne do tradycji bliskowschodnich, ale w Izraelu wtopiły się one w szerszy model żydowski – nie tworzą odrębnych systemów klanowych na wzór arabski.

Dość nieoczywistą przyczyną wysokiej dzietności w Izraelu – zwłaszcza wśród świeckiej części społeczeństwa – jest… koedukacyjna obowiązkowa służb wojskowa. W Izraelu każdy obywatel odbywa w zależności od płci trzyletnią służbę wojskową (mężczyźni) lub o 4 miesiące krótszą służbę (kobiety). Przypada ona na okres zaraz po ukończeniu szkoły średniej.

Poborowi służą w jednostkach koedukacyjnych. Zajęcia trwają od godziny 8.00 do 16.00. W ich trakcie oprócz szkolenia ściśle wojskowego rekruci odbywają zajęcia o charakterze historyczno-ideologicznym.

Po służbie, po południu, rekruci mają czas na budowanie wzajemnych relacji i zawieranie związków. Jednocześnie warunki służby sprzyjają w budowaniu trwałych związków romantycznych.

Zarazem każdy rok służby wojskowej oznacza możliwość wyboru studiów o dowolnym, nawet najlepszym profilu. Po służbie wojskowej każdy absolwent, który przejdzie pozytywnie badania psychiatryczne, ma prawo do zakupu broni – pistoletu, a nawet karabinu.

Powszechne uzbrojenie cywilów znacząco zwiększa poczucie bezpieczeństwa w kraju – co również sprzyja dzietności, gdyż to właśnie cywile odpowiadają za wysoką liczbę udaremnionych zamachów terrorystycznych (wg różnych źródeł 40-75%).

Spróbujmy teraz uporządkować czynniki sprawiające, że Izrael ma najwyższy wskaźnik dzietności spośród wszystkich krajów OECD. Można wyróżnić pięć takich przyczyn.

Po pierwsze, wybitnie pro-rodzinna kultura. Silne normy pro-rodzinne w judaizmie i w grupach religijnych, wcześniejsze małżeństwa i wysoka pozycja rodziny jako dobra społecznego są elementami kluczowymi dla kultury społecznej Izraela.

Wyraźnie wyczuwa się pozytywny przekaz medialny zbudowany wokół rodziny. Kampanie społeczne oraz reklamy tv skoncentrowane są na wartości rodziny. Niezależnie od charakteru produktu lub usługi, który komunikują.

Przygotowując raport Fundacji Mamy i Taty, nie znaleźliśmy w Izraelu przekazów, na jakie można dość łatwo natrafić w polskich mediach, typu: „żałuję, że zostałam matką” czy „lepsze psiecko niż dziecko”.

Co w mojej opinii jest kluczowe w kulturze nacji zamieszkującej Izrael i Palestynę, to fakt, że dziecko jest powszechnie i w sposób niewymuszony postrzegany jako dar, a nie ciężar. We współczesnej Polsce łatwiej jest znaleźć argumenty przeciwko posiadaniu dzieci niż za tym, żeby sprowadzić potomka na świat.

Po drugie, sieci wsparcia i kapitał społeczny. Gęste sieci krewniaczo-sąsiedzkie (duże rodziny, bliskość pokoleń) obniżają „psychologiczne” i logistyczne koszty posiadania dzieci – czynnik często podkreślany w badaniach jakościowych w Polsce. Młody rodzic nie czuje się osamotniony w wychowaniu dzieci i może liczyć na wsparcie (np. ubranka po rówieśnikach z rodziny, porady zaprzyjaźnionych mam i ojców itp.)

Po trzecie, migracja. Napływ imigrantów okresowo zwiększa liczbę urodzeń (migranci są relatywnie młodzi), a saldo migracji wspiera wzrost populacji. Po 2022 r. pojawiły się nowe fale migrantów z Ukrainy i Rosji. W latach 2020-2024 r. łącznie przyjechało ok. 200 tys. imigrantów do Izraela.

Należy tutaj podkreślić swoistą selekcję migrantów. Tolerowani są migranci przynależący do judaizmu i czujący związek z Izraelem. Innymi słowy, migranci nie przynależący do judaizmu nie mają prawa do obywatelstwa Izraela.

Po czwarte, bardzo korzystna struktura wieku. Młoda struktura Haredi (ultraortodoksyjnych Żydów – ok. połowa <16 lat) oraz ich szybki wzrost (ok. 4 proc. rocznie) utrzymują wysoką liczbę urodzeń w całej populacji. Oznacza to, że w najbliższej przyszłości populacja Izraela będzie się dynamicznie rozwijać.

Po piąte wreszcie, wsparcie państwa. Powszechne, finansowane przez państwowo przedszkole od 3. roku życia oraz rozwijane subsydia na opiekę 0-3, a także ulgi podatkowe obniżające koszty rodzicielstwa i ułatwiające łączenie pracy z opieką. Warto zauważyć relatywnie wysokie zasiłki dla osób bezrobotnych, co znacznie zwiększa poczucie bezpieczeństwa rodzin z dziećmi.

Główne elementy wsparcia to: zasiłek na dzieci (Kitzbat Yeladim), punkty kredytowe podatkowe (Nekudot Zikui) dla rodziców, granty na naukę dla dzieci, ulgi na opiekę nad dziećmi do 5. roku życia, zasiłki dla dzieci niepełnosprawnych. W efekcie rodzina z trójką dzieci otrzymuje ponad 600 szekli miesięcznie plus kilka tysięcy szekli rocznie ulgi podatkowej.

Rodzina z piątką dzieci otrzymuje ponad 1000 szekli miesięcznie i roczną ulgę podatkową około 50 000 szekli. W przeliczeniu na PLN oznacza to ponad 1250 PLN dodatku na dzieci i ponad 70 000 ulgi podatkowej. Szczegółowemu rozpisaniu rozwiązań podatkowych można poświęcić osobny artykuł.

Wyciągnijmy teraz wnioski z izraelskiej lekcji. Po pierwsze, kultura masowa (i media) powinna być nastawiona pronatalistycznie, w kontrze do propagandy antyrodzinnej. Konieczne jest zwalczanie tej propagandy, a nawet jej odgórny zakaz. Tego typu przekaz być może elementem wojny hybrydowej wymierzonej w państwo polskie. Warto byłoby się temu bliżej przyjrzeć.

Po drugie, religia. Społeczeństwa laickie, motywowane czysto pragmatycznymi czy utylitarnymi argumentami, raczej nie zdecydują na dzieci. Należy więc odwrócić trend pokazywania religii – w przypadku naszego kraju głównie katolicyzmu – w negatywnych barwach. Przykład izraelski, jak i badania prowadzone w krajach Zachodu, pokazują jasno, że wysoki poziom religijności koreluje z ponadprzeciętnym poziomem dzietności.

Z kolei do Kościoła w Polsce należy zadanie pozytywnej promocji małżeństwa jako sakramentu. To wielkie zadanie, które stoi przed Kościołem i wspólnotami wyznaniowymi.

Po trzecie, należy umacniać system pomocy dla rodzin np. poprzez wspólne opodatkowanie rodzin i dzieci, progresywne programy wsparcia rodzicielskiego etc. To zadanie dla ekonomistów i ekspertów od podatków.

Po czwarte, niezbędne jest wzmacnianie patriotyzmu w programach edukacji i narracji państwowej oraz misji mediów. Obecny rząd wycina treści patriotyczne i chrześcijańskie z programów szkolnych. Nowe propozycje ministerialne są absolutnie szkodliwe w kontekście rodziny i demografii.

Po piąte, koniecznością staje się wprowadzenie obowiązkowej służby wojskowej. Powszechnej i koedukacyjnej. Nowoczesnej, gdzie poborowy nie jest poniżany, ale ma szanse rozwoju zawodowego oraz stworzenia związku. Wiedza zdobyta zaś podczas szkolenia może posłużyć młodym dorosłym nie tylko do bycia dobrymi żołnierzami, ale też do rozwoju zawodowego w cywilu.

Po szóste. Kluczowe staje wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa obywateli poprzez budowanie silnej i innowacyjnej gospodarki, gdzie ludzie pracujący będą mogli zarabiać na tyle dużo, żeby nie martwić się o koszty życia rodzinnego. Równolegle zaś ważne jest tworzenie silnej armii minimalizujące odczucie zagrożenia zewnętrznego.

I po siódme. Profilaktyka zdrowia prokreacyjnego oraz odpowiednia opieka przed i okołoporodowa. Używki, złe nawyki niestety osłabiają potencjał prokreacyjny młodych ludzi. Wszechobecne reklamy alkoholu niestety wzmacniają złe wzorce stylu życia. Mamy zaś bardzo duży problem z bezpłodnością w Polsce – dotyka on około 1-1,5 mln par w wieku prokreacyjnym – więc profilaktyka w kontekście demografii jest w tej materii kluczowa.

Zamykanie oddziałów porodowych, nawet jeśli jest uzasadnione rachunkiem ekonomicznym, jest szkodliwe społecznie, gdyż zmniejsza poczucie bezpieczeństwa kobiet i rodzin planujących posiadanie dziecka.

Reasumując, kluczowe jest wzmocnienie kultury pro-rodzinnej i pro-natalistycznej, ograniczanie propagandy antyrodzinnej, wzmacnianie treści narodowych, patriotycznych i religijnych, szacunek dla tradycji, rozwiązania podatkowe wspierające rodziny.

Konieczne są działania kompleksowe i podjęte natychmiast. Diagnozy negatywnego stanu rzeczy w Polsce są dobrze znane. Konieczna jest wola polityczna i działanie.

Marek Grabowski analizuje przyczyny fenomenu demograficznego w Izraelu -> https://klubjagiellonski.pl/.../skad-sie-bierze.../