Należał do najwybitniejszych lekkoatletów w historii polskiego sportu. Dwukrotny mistrz olimpijski, rekordzista świata i człowiek, który jako pierwszy w historii trójskoku pokonał magiczną granicę 17 metrów. Sport dał Józefowi Szmidtowi ogromną sławę, ale późniejsze życie w komunistycznej Polsce przyniosło mu również upokorzenie.
W 1960 roku Szmidt znajdował się na absolutnym szczycie. Krótko przed igrzyskami olimpijskimi ustanowił w Olsztynie rekord świata wynikiem 17,03 m. Nikt wcześniej nie przekroczył 17 metrów. Polak przesunął granicę możliwości w swojej konkurencji.
Na igrzyska olimpijskie w Rzymie pojechał więc jako jeden z faworytów i wytrzymał ogromną presję. Zdobył złoty medal, potwierdzając swoją dominację w światowym trójskoku.
Cztery lata później obronił olimpijski tytuł, choć tym razem samo pojawienie się Szmidta w Tokio graniczyło z cudem.
1 sierpnia 1964 roku wyszedł ze szpitala po poważnej operacji kolana. Konkurs olimpijski odbywał się 16 października. Na przygotowanie do najważniejszego startu czterolecia miał więc niewiele ponad dwa miesiące.
Co więcej, jak sam po latach opowiadał, jego wyjazd do Japonii wcale nie był oczywisty.
- Tak właściwie miałem tam w ogóle nie jechać. Polski Komitet Olimpijski i PZLA nie za bardzo chcieli mnie wysłać. Pojawił się jednak jakiś mecenas z Ameryki. Polak. Zapłacił za mój pobyt w Japonii. I tylko dzięki niemu pojechałem, choć w życiu go na oczy nie widziałem. Oczywiście nie można było o tym głośno mówić, bo jak to tak w komunistycznym kraju sportowcy mieliby być wspierani przez kapitał z Zachodu - wspominał Szmidt w rozmowie z Onetem.
Przed wyjazdem musiał jeszcze przejść sportowy sprawdzian. Sam przyznawał, że nie wypadł najlepiej, ale wiedział, że po tak poważnych problemach ze zdrowiem potrzebuje przede wszystkim czasu.
Do Tokio ostatecznie poleciał i dokonał czegoś niezwykłego.
Zaledwie kilkadziesiąt dni po wyjściu ze szpitala Józef Szmidt ponownie został mistrzem olimpijskim. Cztery lata po triumfie w Rzymie obronił tytuł i po raz drugi stanął na najwyższym stopniu olimpijskiego podium. Po raz drugi zdobył złoto z rekordem olimpijskim - tym razem była to odległość 16,85 m.
Wydawałoby się, że człowiek z takimi osiągnięciami powinien być w swoim kraju traktowany jak sportowy bohater. Kilka lat później rzeczywistość okazała się zupełnie inna.
Szmidt miał coraz większe problemy ze znalezieniem pracy. Sytuacja stała się jeszcze trudniejsza po jednej z rozmów z reporterką. Sportowiec powiedział wtedy coś, co w realiach PRL mogło mieć bardzo poważne konsekwencje - przyznał, że podczas wyborów właściwie nie ma na kogo głosować poza kandydatami PZPR.
-Wie pan, nie jest dobrze być takim ni to psem, ni wydrą. Musiałem wyjechać z Polski tylko dlatego, że powiedziałem prawdę jednemu człowiekowi. Przyszła do mnie do domu krewna Ziętka (Jerzego, wysoko postawionego działacza partyjnego - przyp. red.) jako reporterka, z pytaniem, dlaczego głosuję na PZPR. "A na kogo mam głosować? Skoro trzeba, to stawiam przy nich krzyżyk, bo nie ma innej możliwości. Gdyby była, to może bym zagłosował na inną partię" - powiedziałem. Człowiek jest szczery i dostaje za to w łeb. Przypomnieli sobie, że urodziłem się jako Niemiec. Propaganda rozpuszczała plotki, że jestem niemieckim szpiegiem - mówił w jednym z ostatnich wywiadów w życiu w "Przeglądzie Sportowym".
Rozpoczęła się nagonka.
Człowiek, który jeszcze niedawno słuchał Mazurka Dąbrowskiego na igrzyskach olimpijskich, nagle zaczął być przedstawiany jako ktoś podejrzany.
Dochodziło do sytuacji wręcz upokarzających. Podczas jednych z zawodów w Krakowie przez stadionowy megafon ogłoszono, że Józef Szmidt ma opuścić stadion. Innym razem został wygwizdany przez kibiców, którzy jeszcze kilka lat wcześniej bili mu brawo za największe sukcesy.
Tak potraktowano człowieka, który dla Polski zdobył dwa złote medale olimpijskie i ustanowił rekord świata.
W końcu Szmidt zdecydował się wyjechać. Najpierw trafił do Holandii, a następnie do Republiki Federalnej Niemiec. Na długie lata jego życie związało się z krajem, którego reprezentowania wcześniej odmówił, wybierając Polskę.
Do ojczyzny wrócił dopiero po zmianie ustroju. W latach 90. razem z żoną zamieszkał w niewielkim Zagoździe, z dala od wielkiego sportu i dawnego rozgłosu.
Józef Szmidt zmarł w 2024 roku. Odszedł we śnie, zaledwie miesiąc po śmierci swojej żony.
Pozostały jednak osiągnięcia, których żadna propaganda nie była w stanie wymazać. 17,03 m i pierwszy w historii trójskok powyżej 17 metrów. Dwa złote medale olimpijskie. Rzym 1960. Tokio 1964. Do tego dwa złota mistrzostw Europy (1958, 1962).
Dwukrotnie był wybierany na najlepszego sportowca Polski w plebiscycie "Przeglądu Sportowego" (1960, 1964).
Józef Szmidt był jednym z najwybitniejszych lekkoatletów, jakich miała Polska. Mało kto, może pochwalić się dwoma tytułami mistrza olimpijskiego.
Szmidt zasługiwał na znacznie lepsze traktowanie ze strony własnego kraju. Zasługuje też na pamięć, na to, by po prostu o nim przypominać.
---------------
Dawid
