W okresie międzywojennym w ciągu zaledwie 5 lat Moskwa zbudowała potężny przemysł zbrojeniowy, który dostarczył Armii Czerwonej tysiące czołgów i samolotów. Ten gigantyczny program nie był jednak możliwy bez pomocy państw zachodnich. Skala ich zaangażowania była ogromna...
---
Podczas I wojny światowej zacofana, niewydolna rosyjska gospodarka nie była w stanie zapewnić żołnierzom carskiej armii odpowiedniego uzbrojenia, amunicji czy nawet porządnych butów. Po rewolucji, zakończeniu wojny światowej i wojny domowej sowiecka gospodarka była w opłakanym stanie, a nowa władza wydawała się być pariasem na arenie międzynarodowej, z nikłymi nadziejami na pozyskanie pomocy z zewnątrz. Armia Czerwona, która w 1920 roku maszerowała na odrodzoną Rzeczypospolitą, składała się głównie z wielkich formacji piechoty i kawalerii, wspartych w niewielkim tylko stopniu samochodami pancernymi, lekką artylerią i zbieraniną zdezelowanych samolotów.
Ustanowiona w 1921 roku Nowa Polityka Ekonomiczna Lenina, mająca na celu przyciągnięcie kapitału zagranicznego, tylko w nieznacznym stopniu polepszyła stan sowieckiej gospodarki. Choć Armia Czerwona pozostawała nieustannie potencjalnym zagrożeniem dla sąsiadów Związku Sowieckiego, zwłaszcza Polski, jej ograniczone możliwości bojowe nie zachęcały Lenina ani Stalina do „eksportu rewolucji” na jej bagnetach. Gdy Józef Stalin w roku 1924 przejął władzę, wolał skupić się więc na polityce wewnętrznej. Czerwony dyktator snuł dla rządzonego przez siebie kraju wielkie plany i zamierzał rozbudować potencjał gospodarczy, a następnie militarny przy użyciu wszelkich dostępnych środków.
Mimo ideologicznego podziału pomiędzy pierwszym państwem komunistycznym a tzw. światem zachodnim, Stalin doskonale wiedział, że bez zagranicznego wsparcia technologicznego i technicznego nie uczyni ze Związku Sowieckiego mocarstwa. W roku 1929 roku wprowadził więc pierwszy plan 5-letni, który najszybsze tempo rozwoju miał nadać: "tym gałęziom przemysłu ciężkiego, które w najkrótszym czasie zwiększą potęgę ekonomiczną i zdolność obronną ZSRR, zagwarantują możliwość rozwoju w wypadku blokady ekonomicznej, zmniejszą zależność od świata kapitalistycznego". Zakładano wówczas zbudowanie i zmodernizowanie oszałamiającej liczby 1600 zakładów przemysłowych. Wybitny, przedwojenny polski sowietolog profesor Stanisław Swianiewicz trafnie wówczas przewidział, że: "rozwój przemysłu ciężkiego stanowił nie tylko podstawę niezależności zewnętrznej ZSRR, ale przede wszystkim był drogą do przeciwstawienia się całej pozostałej części globu ziemskiego – w odpowiednim momencie".
Do kraju zapraszano zagraniczne firmy i specjalistów w celu rozwijania najważniejszych gałęzi przemysłu. Choć gros obcokrajowców stanowili Amerykanie, to pojawiali się też Brytyjczycy, Francuzi, Niemcy i Szwajcarzy. Perspektywa intratnych zleceń ze Związku Sowieckiego, ze względu na trudności gospodarcze w czasie Wielkiego Kryzysu z początku lat 30-tych, gdy wręcz załamała się produkcja przemysłowa, dla wielu zachodnich firm była bardzo kusząca. Stalin jeszcze powiększał ich atrakcyjność, płacąc złotem - do przyspieszenia programów pomocy zagranicznej przeznaczono ponad 1,5 miliarda rubli w złocie. Sowieci byli zwłaszcza zainteresowani amerykańską technologią produkcji masowej. Płacili więc inżynierom ze Stanów Zjednoczonych za projektowanie, budowę i wyposażanie w Związku Sowieckim hut oraz fabryk ciężarówek i ciągników rolniczych.
Jedną z pierwszych firm, która skusiła się na taką ofertę, była Freyn Engineering Company z Chicago, która zbudowała dużą hutę stali w Azji Środkowej. Również Ford Motor Company podpisała w maju 1929 roku umowę na zbudowanie linii produkcyjnej ciężarówek w Niżnym Nowogrodzie (Gorkim). W zasadzie można stwierdzić, że w kwestii ciężarówek Ford zmotoryzował Związek Sowiecki, bowiem lwia ich część powstała albo jako wierna kopia Fordów A, AA, AAA, albo była ich rozwinięciem. Na podwoziach tych pojazdów powstały też wielkie serie samochodów pancernych. Licencyjne silniki Forda napędzały wiele typów sowieckich wozów bojowych. Ogółem w pierwszej połowie lat 30-tych zakłady zbudowane przez Forda wytwarzały 80% sowieckich traktorów, ciężarówek i samochodów osobowych. W Białym Domu nikomu nawet nie przyszło przez myśl zablokowanie tych przedsięwzięć, choć USA oficjalnie nie uznawało wtedy państwa sowieckiego.
Z kolei firma z branży naftowej Standard Oil of New York zbudowała dla Sowietów pierwszą nowoczesną rafinerię ropy naftowej, której wyrobami następnie obracała poprzez swoją filię Vacuum Oil Company na rynku europejskim. Do współpracy przy wydobyciu ropy przystąpiły wkrótce inne koncerny, także brytyjskie, m.in: Metro-Vickers, Delaware, Ingersoll Rand, Universal Oil, Kellog, Alco Products i Dillon Read.
Do roku 1930 Moskwa zawarła 104 duże kontrakty, w tym 81 z firmami amerykańskimi lub niemieckimi. Dwa lata później w Związku Sowieckim pracowało 1700 specjalistów amerykańskich i 1600 niemieckich. W tym samym też roku 90% eksportowanych z Wielkiej Brytanii maszyn trafiło do ZSRS. W samym tylko 1932 roku wartość zakupów ZSRS w USA wyniosła 79 milionów dolarów, co stanowiło wtedy 64% całego amerykańskiego eksportu maszyn. Inżynierowie Freyna zbudowali potężny ośrodek przemysłowy w Kuźnieckim Zagłębiu Węglowym, który w ciągu kilku lat zaczął dostarczać wielkie ilości żelaza, stali, aluminium i cynku. Freyn przekazał też projekty wielkich pieców, które zbudowano następnie w 14 sowieckich hutach.
***
𝐏𝐞ł𝐧𝐲 𝐭𝐞𝐤𝐬𝐭 ➡➡➡ https://historia2ws.blogspot.com/2023/04/prawdziwe-korzenie-sowieckiego-przemysu.html
***
Na fotografii GAZ AA "Połutorka", który był licencyjną wersją Forda Model AA. Łącznie powstało ponad milion egzemplarzy tego wozu. ( Wikimedia Commons CC SY-BA 2.0.)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz