Pięciu eremitów benedyktyńskich

 Z 10 na 11 listopada 1003 roku w pierwszym na ziemiach polskich zgromadzeniu zakonnym, w celach rabunkowych zamordowano pięciu eremitów benedyktyńskich: Benedykta z Pereum, Izaaka, Jana z Wenecji, Krystyna, Mateusza. Zyskali oni miano Pięciu Braci Męczenników.

Wobec niesprecyzowania miejsca ich osiedlenia i braku przekonujących dowodów – nawet archeologicznych – powstały liczne hipotezy prezentowane przez różnych historyków. Powszechnie sądzi się, że miejscem prawdopodobnego miejsca ich osiedlenia była wieś Święty Wojciech. Na to przypuszczalne miejsce mogą wskazywać teksty źródłowe z czasów Bolesława Chrobrego oraz wiadomości zawarte w Kronice Thietmara. Znalazła się tam bowiem informacja, że rycerze niemieccy w roku 1005 otrzymali rozkaz, aby nie zburzyć opuszczonego przez mnichów klasztoru w Międzyrzeczu.Kult Pięciu Braci Męczenników rozpowszechnił się w Polsce, Czechach, na Morawach i we Włoszech.

W Polsce szczególnym miejscem jest Międzyrzecz, najprawdopodobniej miejsce ich męczeństwa. Kazimierz Odnowiciel przeniósł siedzibę klasztoru z okolic Międzyrzecza do Kazimierza pod Koninem (Kazimierz Biskupi), gdzie następnie ufundowano kościół pw. św. Jana Chrzciciela i Pięciu Braci Męczenników, a także klasztor, w którym w roku 1514 osadzono bernardynów. Kult Pięciu Braci Męczenników rozwijali sprowadzeni w roku 1603 do Bielan pod Krakowem kameduli. Później osiedli oni również w założonym w roku 1640 przez Zygmunta Kadzidłowskiego klasztorze w Bieniszewie pod Kazimierzem Biskupim, gdzie kontynuowali ich kult.

Na Międzyrzecz wskazał Tadeusz Wojciechowski już w roku 1904. Inny historyk Gerard Labuda jak też i Wojciech Kętrzyński opowiedzieli się za Kaźmierzem pod Szamotułami, inni z kolei wskazują na Kazimierz Biskupi lub nawet Trzemeszno. Autorzy twierdzą, że na podstawie obecnie znanych źródeł miejsca ich osiedlenia prawdopodobnie nie da się już precyzyjnie określić.

Pustelnia została zorganizowana na wzór macierzystej w Pereum, przyjąwszy trzy zasadnicze cele: przyjmowanie nowicjuszy oraz ich formowanie zakonne, przyjmowanie zakonników przybywających z zagranicy oraz praca misyjna wśród Wieletów oraz Pomorzan. Wkrótce dołączyli do pustelników dwaj Polacy, rodzeństwo: Izaak i Mateusz, a następnie młody chłopak imieniem Krystyn. Po jakimś czasie przybył z Włoch i zamieszkał w pustelni szósty zakonnik imieniem Barnaba. Wiadomo jest, że Włosi przyjęli i nauczyli się języka polskiego, przyjmując jednocześnie miejscowe obyczaje.

Ich pamięć uwieczniono na dekoracji wnętrz świątyń wielu kościołów: parafialnego w Kazimierzu i klasztornych w Bieniszewie oraz w Kazimierzu Biskupim. W drewnianym kościółku w Kazimierzu Biskupim znajduje się obraz przedstawiający św. Izaaka. W Muzeum Archidiecezjalnym w Gnieźnie przechowuje się kopię obrazu Tomasza Dolabelli z roku 1777 nieznanego autora przedstawiającego Pięciu Braci Męczenników. Ponadto ich przedstawienie można dostrzec m.in. w klasztorze benedyktyńskim w Tyńcu pod Krakowem na zapleckach stall.

W Czechach postać św. Krystyna zachowała się w pochodzącym z XIV wieku malowidle w kaplicy Męki Pańskiej w zamku na Karlštejně. W katedrze praskiej św. Wita znajduje się relikwiarz (srebrna skrzyneczka) z roku 1617 z ich plastycznym wizerunkiem.

Papież Paweł VI ustanowił ich głównymi patronami diecezji gorzowskiej (dziś zielonogórsko-gorzowskiej), a od roku 2003 są patronami Międzyrzecza. Ponadto św. Krystyn jest jednym z patronów archidiecezji ołomunieckiej. Został on też patronem polskiego rycerstwa.