Aleksander Ford

 Polonijna Agencja Informacyjna

ALEKSANDER FORD - CAR POLSKIEGO KINA

4 kwietnia 1980 roku w Naples na Florydzie śmiercią samobójczą zmarł Aleksander Ford.

Mawiano o nim: artysta, car, pan pułkownik...Wszystko poniekąd było prawdą. Szorstki i władczy, jednak lubiany. Reżyser filmowy, scenarzysta. Jego zrealizowana z rozmachem inscenizacyjnym ekranizacja Sienkiewiczowskich Krzyżaków stała się największym przebojem w historii polskiej kinematograf a kolejny film – adaptacja dramatu Leona Kruczkowskiego Pierwszy dzień wolności pożegnaniem z naszą kinematografią. Ford wyemigrował z Polski, do RFN, Danii i ostatecznie Stanów Zjednoczonych. A wszystko zaczęło się w 1930 roku kiedy to nakręcił pierwszy pełnometrażowy film fabularny – Mascotte.

Podczas studiów historii sztuki na Uniwersytetu Warszawskiego zainteresował się kinem. Razem m.in. z Wandą Jakubowską, Eugeniuszem Cękalskim, Jerzym Toeplitzem, Stanisławem Wohlem i Jerzym Zarzyckim założył w 1930 roku w Warszawie Stowarzyszenie Miłośników Filmu Artystycznego „Start”, propagujące film o wysokich walorach artystycznych oraz użyteczny społecznie. Współtworzył Spółdzielnię Autorów Filmowych. Zadebiutował krótkimi filmami dokumentalnymi – Nad ranem (1929), Tętno polskiego Manchesteru (1930), Narodziny i życie gazety (1930)

W czasie drugiej wojny światowej kręcił filmy szkoleniowe dla Armii Czerwonej (lata 1940-43) oraz był kierownikiem wojskowej wytwórni "Czołówka filmowa" przy I Warszawskiej Dywizji Piechoty. W roku 1944 stworzył jedno z pierwszych świadectw holocaustu - dokument nakręcony w obozie zagłady pod tytułem "Majdanek - cmentarzysko Europy". W latach powojennych współorganizował polską kinematografię, między innymi jako: pierwszy dyrektor Filmu Polskiego (1945-47), kierownik artystyczny Zespołu Filmowego "Blok" (1948-49) oraz Zespołu Filmowego "Studio" (1958-68). Wykładał również dwadzieścia lat na Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi, gdzie przez dwa lata był dziekanem Wydziału Reżyserii. Wśród jego najsłynniejszych uczniów byli Roman Polański i Andrzej Wajda.

Lata powojenne w PRL to najlepszy okres jego twórczości. W 1948 roku powstał nagrodzony na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji obraz "Ulica graniczna", opowiadający o sytuacji Żydów podczas wojny. Trzy lata później w filmie "Młodość Chopina" oryginalnie ujął losy kompozytora z perspektywy ważnych wydarzeń, kształtujących osobowość Chopina. Dwa lata później Aleksander Ford ponownie otrzymał za swoje dzieło wielkie wyróżnienie, tym razem Nagrodę Międzynarodową na Festiwalu w Cannes za reżyserię socrealistycznej "Piątki z ulicy Barskiej"; sam film zaś brał udział w konkursie o Złotą Palmę. Dopiero pięć lat później nakręcił nieszablonową psychodramę z niezapomnianą rolą Zbigniewa Cybulskiego - "Ósmy dzień tygodnia", który był nominowany do Złotego Lwa w Wenecji.

Podobnie było z "Krzyżakami", będącymi wręcz znakiem rozpoznawczym reżysera. Sam film zdobył uznanie między innymi Martina Scorsese, który włączył go do cyklu filmów "Masterpieces of Polish Cinema", wyświetlanych w USA, Kanadzie i w Wielkiej Brytanii. W 1964 roku powstał - ponownie nominowany do Złotej Palmy w Cannes - psychologiczny dramat wojenny "Pierwszy dzień wolności" z pamiętną rolą Beaty Tyszkiewicz.

W 1968 roku, w ramach antysemickich czystek w państwie, został odsunięty od wszelkich stanowisk i wkrótce wyemigrował z Polski. Nie mógł znaleźć sobie miejsca w Izraelu, Danii i RFN, aż w końcu osiadł w USA ze swoją drugą żoną, amerykańską aktorką Eleanor Griswold, która, wcześniej była związana z Zygmuntem Kałużyńskim. Jeszcze w latach 70. powstały jego ostatnie obrazy filmowe na emigracji. Po wniesieniu o rozwód przez Eleanor, Aleksander Ford, 4 kwietnia 1980 roku w Naples na Florydzie, nagrał na taśmie swoje pożegnanie z żoną i dziećmi, po czym powiesił się.

Czytaj więcej #PAI http://pai.media.pl/pai_wiadomosci.php?id=26140

KOLORYZACJA ZDJĘCIA © PAI