Informacyjny Portal Regionalny24
HISTORIA
W styczniu obchodzimy 163 rocznicę wybuchu powstania styczniowego. W dniu 3 lutego mieszkańcy Węgrowa i powiatu oddadzą hołd uczestnikom bitwy nazwanej Polskimi Termopilami. Mieszkańcy wielu miejscowości tego i innych powiatów pogranicza Mazowsza i Podlasia mogą poszczycić się udziałem swoich przodków w tym niepodległościowym zrywie. Powstanie na tych terenach trwało do maja 1865 roku, a więc najdłużej w kraju. Obecna rocznica jest okazją do przypomnienia nazwisk jego uczestników, które ustalili regionalni badacze (A. Kołodziejczyk, T. Krawczak, B. Niemirka, M. Roguski, G. Welik) w oparciu o zachowane relacje i materiały archiwalne przechowywane w siedleckim archiwum. O tym kim byli bohaterscy węgrowscy kosynierzy pisał, min. w swoim pamiętniku Władysław Jabłonowski, powstańczy dowódca i naczelnik okręgu sokołowsko–węgrowskiego. (W. Jabłonowski, Pamiętniki z lat 1851-1893 (Wybór) Wyd. J. Fijałek, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967). Według T. Krawczaka powstańcy z regionu siedleckiego represjonowani w latach 1863-1865 pochodzili z 91 wsi zamieszkałych przez drobną szlachtę oraz 76 wsi zamieszkałych przez chłopów. W powiecie węgrowskim byli to, min. mieszkańcy wsi : Czaple, Jaczew, Górki, Polków, Połazie, Roguszyn, Rowiska. Prof. Arkadiusz Kołodziejczyk w oparciu przechowywaną w Archiwum Państwowym w Siedlcach księgę więzienną opublikował nazwiska represjonowanych z powiatu węgrowskiego. Do siedleckiego więzienia trafili między innymi pochodzący z kilku wsi o wspólnej nazwie Górki w parafii korytnickiej: Hieronim Jasiński, Aleksander Górski, szlachcic, kawaler lat 23, powstaniec poległy w bitwie pod Mienią, oraz Stanisław Górski, dowódca żandarmów powstańczych. Więzieni w Siedlcach byli: Józef Czapski z Czapli, szlachcic, lat 20, kawaler, aresztowany 12 lutego 1864 roku i oskarżony o przynależność do „szajki”. W dniu 10 sierpnia 1864 roku został aresztowany i 27 sierpnia odesłany do Warszawy, wójt gminy Korytnica Franciszek Górski. Obwiniono go o ukrywanie powstańca Jakuba Kosińskiego. Po śledztwie został zwolniony. Aresztowany i osadzony w siedleckim więzieniu był Franciszek Górski z zaścianka Jaczew, lat 26, żonaty „obwiniony o przynależność do „bandy”, zbieranie podatków i organizowanie ziemiaństwa”. Andrzej Komorowski, sołtys zaścianka Rowiska, lat 27,wdowiec, ojciec czworga dzieci, został aresztowany 4 czerwca 1864 roku „za to, że nie powiadomił władz, kiedy przez cały rok ukrywali się we wsi ranni powstańcy”. Szlachcic Szczepan Laskowski pochodzący z Jaczewa, ojciec dwojga dzieci liczący lat 27 został aresztowany 6 sierpnia 1864 roku w Mińsku. Osadzony został w siedleckim więzieniu za pobyt w jego domu w Mińsku powstańców. Pochodzący ze wsi Polków-Pobratymy szlachcic Stanisław Polkowski był aresztowany 31 sierpnia 1864. Z więzienia w Siedlcach był odesłany w celu kontynuowania śledztwa w marcu 1865 roku do Warszawy. Mieszkaniec Węgrowa Jan Roguski lat 31, ojciec czworga dzieci aresztowany został 24 września 1864 roku. Oskarżono go o zbieranie podatków dla powstańców. Z siedleckiego więzienia zwolniony został 7 grudnia po zapłaceniu nałożonej grzywny. Inny mieszkaniec miasta Karol Wyszomirski, lat 36, kawaler, aresztowany 26 września, obwiniony o to, że „pełnił funkcję rewolucyjnego naczelnika w Węgrowie”, zwolniony został 15 listopada i odesłany do miejsca zamieszkania. Do uczestników działań powstańczych należeli także pochodzący z powiatu węgrowskiego: Ignacy Jasiński, żandarm powstańczy oraz Jan i Grzegorz Jaczewscy, Antoni i Piotr Roguscy, Andrzej Kałuski, Jan Pułaski. W działalność powstańczą była zaangażowana większa grupa mieszkańców poszczególnych wsi. Przykładem może być Jaczew, gdzie oprócz aresztowanych przez władze carskie jego mieszkańców Górskiego i Laskowskiego do grupy tej należeli Piotr Zawadzki i Stanisław Żelazowski. Obaj w dwudziestoleciu międzywojennym uzyskali status kombatantów powstania styczniowego. W 1869 roku aresztowano Jana Małkowskiego, ławnika miasta Węgrów oskarżonego przez rosyjskiego żołnierza Osipowa o wspieranie powstańców. Małkowskiego więziono w warszawskiej cytadeli, a po zwolnieniu z braku dowodów oddano pod nadzór policji i zabroniono być radnym miejskim. Więźniem cytadeli warszawskiej był osiemnastoletni Piotr Roguski, szlachcic ze Świętochowa aresztowany 2 marca 1864 r. za „pobyt w szajce Jankowskiego”. Skazany na roboty w Rosji i 12 czerwca odesłany do Cytadeli Warszawskiej. W siedleckim więzieniu był osadzony Adam Cieciszowski z Woli Okrzejskiej, wuj Henryka Sienkiewicza. Oskarżony przez Rosjan o pełnienie funkcji naczelnika cywilnego powiatu łukowskiego wydostał się z więzienia dzięki łapówkom wręczonym rosyjskim urzędnikom. Podczas przeszukań dworu w Proszewie aresztowani i osadzeni w więzieniu w Siedlcach zostali Maksymilian Oborski i Władysław Rawicz. Oborski nie wytrzymał śledztwa i zdekonspirował Władysława Rawicza jako jednego z powstańczych przywódców. W więzieniu siedleckim była osadzona jego żona Maria. Oborski został skazany na zesłanie, a Rawicz na śmierć. Pomimo uzyskania carskiego ułaskawienia został stracony. Publiczne egzekucje były jedną ze stosowanych przez kilka lat metod zastraszania społeczeństwa. Przykładem może być publiczna egzekucja Józefa Berlińskiego z Kosowa, powieszonego w Węgrowie w dniu 1 IV 1864 roku. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości władze otoczyły opieką i awansowały na stopnie oficerskie żyjących wówczas powstańców. Odzyskania niepodległości doczekali, min. Michał Białobrzeski, Jan Zarzycki i Stanisław Melchior z Węgrowa, Józef Borkowski ze wsi Jastrzębie-Mroczki, Bronisław Kozanecki i Albin Niwiński z Kałuszyna, Ludwik Nykiel z Sokołowa, Gracjan Radzikowski z Siedlec, Tomasz Ratyński z powiatu sokołowskiego, Franciszek Ernest, Julian i Henryk Roguscy z Warszawy, Jan Roguski z Połazia, Piotr Zawadzki i Stanisław Żelazowski z Jaczewa. W 1923 roku Stanisław Wielądek mianowany został na stopień podporucznika. Na cmentarzu przykościelnym w Pniewniku jest pomnik oficera ułanów, uczestnika powstania listopadowego i styczniowego Macieja Roguskiego z Rąbieży, którym opiekuje się młodzież z miejscowej szkoły. Po wielu latach starań władzom Węgrowa i miejscowym miłośnikom historii udało się zrealizować wniosek o wpisanie bitwy pod Węgrowem na tablice chwały Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz