Kazimierz Przerwa-Tetmajer

 Polonijna Agencja Informacyjna

KAZIMIERZ PRZERWA-TETMAJER

18 stycznia 1940 roku w Warszawie zmarł Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Poeta umarł samotnie w szpitalu Dzieciątka Jezus na warszawskiej Pradze. Kiedy wybuchła wojna, został wyrzucony z hotelu Europejskiego przy Krakowskim Przedmieściu, gdzie utrzymywał się dzięki pomocy społecznej. Na kilka lat przed śmiercią zaczął tracić wzrok, a nasilająca się po samobójstwie jego syna choroba psychiczna (której przyczyną była prawdopodobnie nieleczona choroba weneryczna) spowodowała, że przestał pisać i - jak napisał Tadeusz Boy-Żeleński w pośmiertnym wspomnieniu o poecie - "oddzieliła go od ludzi zasłoną prześladowczych urojeń". Pochowany początkowo w katakumbach na cmentarzu Powązkowskim, obecnie spoczywa na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych.

Mawiał, że: Na dwie rzeczy nie ma lekarstwa: na śmierć i na bezczelność. Jego imię nosi jedna z przełęczy na słowackich Tatrach. Stworzył wiele opowiadań, noweli, dramatów, powieści oraz wierszy. Jego dzieła wiele razy były wystawiane na deskach teatrów oraz opracowywane muzycznie. Ksiądz Józef Tischner w kazaniach spod Turbacza – w trakcie odprawianych Mszy Ludzi Gór – wielokrotnie nawiązywał do twórczości Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

Urodził się 12 lutego 1865 roku we wsi Ludźmierz, znajdującej się w województwie małopolskim. Był przyrodnim, młodszym bratem Włodzimierza Tetmajera, a przez matkę, Julię z Grabowskich, kuzynem Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Wychował się w rodzinie ziemiańskiej – jego ojciec Adolf Tetmajer był marszałkiem w powiecie nowatorskim. Brał także udział w powstaniu listopadowym. Uczył się w Krakowie, gdzie ukończył Gimnazjum św. Anny. W roku 1883 przeniósł się zresztą do tego miasta, z powodu utraty rodzinnego majątku. Matka Kazimierza prowadziła w tamtym czasie w Krakowie pensjonat. W latach 1884-1886 przyszły poeta studiował na wydziale filozoficznym na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Jego literacki debiut przypadł na rok 1886, kiedy ukazał się poemat „Illa”. W tym czasie pracował również jako dziennikarz „Kuriera Polskiego” . W kolejnych latach współpracował z „Tygodnikiem ilustrowanym” i „Kurierem Warszawskim”. W środowisku literackim zasłynął głównie z wierszy ku czci Mickiewicza i Kraszewskiego, a także z aż ośmiu tomów poezji. W trakcie swojego życia podróżował po całej Europie – odwiedził między innymi Szwajcarię, Francję i Włochy. Był związany również z polskimi Tatrami i Podhalem, na cześć których pisywał powieści.

Po I wojnie światowej i podróżach po Krakowie i Zakopanem, zamieszkał na stałe w stolicy. Uważany był za jednego z największych piewców piękna Tatr. Górska przyroda była inspiracją jego licznych wierszy, często stawała się ukojeniem i ucieczką od melancholii, podobnie jak uroda gwary góralskiej, tężyzna ludu i jego zbójnickich bohaterów (poeta fascynował się postacią Janosika). Opisy przyrody (takie np. jak w wierszu "Melodia mgieł nocnych") służyły również wyrażeniu nastroju, wykorzystywały technikę impresjonistyczną, pełne były wrażeń ulotnych z pogranicza ciszy i głosu, kształtu i bezkształtu. Otrzymał wiele nagród, został także honorowym członkiem Polskiej Akademii Literatury. Wiersze Kazimierza Przerwy-Tetmajera były wielokrotnie opracowywane muzycznie, m.in. przez Mieczysława Karłowicza, Władysława Żeleńskiego i Karola Szymanowskiego.

Mimo że kilkakrotnie był zaręczony (m.in. z Laurą Rakowską, z myślą o której napisał wiersz A kiedy będziesz moją żoną), nigdy się nie ożenił. Ze związku z nieznaną z nazwiska aktorką miał nieślubnego syna Kazimierza Stanisława, do którego przez kilka lat, do roku 1906, nie przyznawał się. Później zaczął starać się o rozwój talentów syna, ten jednak, popadłszy w alkoholizm i zaraziwszy się chorobą weneryczną, w wieku 33 lat popełnił samobójstwo. Tetmajer miał kilkuletni romans z góralką Marią Palider, która była pierwowzorem Maryny z Hrubego z Legendy Tatr.

Schyłek jego życia związany z był chorobą psychiczną, a także utratą wzroku. Utrzymywał się z pomocy publicznej i prywatnych datków. Zmarł 18 stycznia 1940 roku z powodu nowotworu przysadki mózgowej. Tadeusz Boy-Żeleński we wspomnieniu pośmiertnym napisał: Dla świata umarł od dawna – przeszło ćwierć wieku temu. Nieubłagana choroba dzieliła go od ludzi zasłoną prześladowczych urojeń. Wiele lat później ksiądz Józef Tischner w kazaniach spod Turbacza – w trakcie odprawianych Mszy Ludzi Gór – wielokrotnie nawiązywał do twórczości Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

Czytaj więcej #PAI http://pai.media.pl/pai_wiadomosci.php?id=24830