Ludwik Wacław Gabriel

mjr Ludwik Wacław Gabriel – Urodził się 10 sierpnia 1899 r. w Rzeszowie, syn Franciszka i Amelii z Lenartowiczów. Uczęszczał do szkoły ludowej w Rzeszowie, z której wystąpił w 1909 r. Wraz z rodzicami wyjechał do Szawel (obecnie na terenie Litwy, stolica okręgu), gdzie w latach 1911-1914 uczył się w tamtejszym męskim gimnazjum.

W wyniku wybuchu I wojny światowej cała rodzina, jako poddani austriaccy, została aresztowana i uwięziona przez władze rosyjskie. Po zwolnieniu internowano ich w Saratowie. Tam w latach 1914-1917 uczęszczał on do gimnazjum, gdzie skończył sześć klas i wstąpił w 1916 r. do drużyny polskich skautów. W grudniu 1917 r. starał się dotrzeć do kraju, ale przejeżdżając przez Odessę został zaangażowany przez por. Stefana Mustafę Hurkę-Romejkę do współpracy jako kurier-łącznik przy zakładaniu związków wojskowych Polaków w Znamiance, Elizawietgradzie (obecnie Kropywnycki) i Krzemieńczuku. W styczniu 1918 r. wstąpił do kompanii inżynieryjnej, wchodzącej w skład Oddziału Polskiego w Odessie. Z plutonem tej kompanii, dowodzonym przez por. Stefa na Mustafę Hurkę-Romejkę, brał udział w zdobywaniu sprzętu artyleryjskiego w miejscowości Kandel pod Tyraspolem (obecnie: Łymańskie, rej. rozdzielański, obw. odeski, Ukraina), gdzie cały oddział dostał się do niewoli bolszewickiej. Na polecenie dowódcy uciekł z niej, aby jako łącznik dotrzeć do oddziałów polskich z meldunkiem o zaistniałej sytuacji. Następnie brał udział w usuwaniu bolszewików z Odessy, m.in. w pierwszym oddziale, który zajął sztab armii wroga w tym mieście. Po rozwiązaniu Oddziału Polskiego w kwietniu 1918 r. opuścił szeregi kompanii inżynieryjnej i udał się do Galicji. Został powołany do armii austro-węgierskiej i od 1 sierpnia 1918 r. pełnił służbę jako szeregowy w 3. kompanii marszowej 89. Pułku Piechoty w Rzeszowie, po czym wziął udział w jej rozbrajaniu 1 listopada 1918 r.

Tego samego dnia wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i został przy dzielony do Pułku Piechoty Ziemi Rzeszowskiej, przemianowanego w 1919 r. kolejno na 2. Pułk Piechoty Ziemi Rzeszowskiej (1 stycznia), następnie na 15. Pułk Piechoty (24 stycznia), a ostatecznie – na 18. Pułk Piechoty (8 lutego). Od 14 listopada 1918 r. znajdował się w kompanii asystencyjnej w Brzesku, a po jej powrocie do Rzeszowa 20 lutego 1919 r. został przydzielony do 2. kompanii strzeleckiej 18. Pułku Piechoty. W dniu 5 kwietnia 1919 r. awansował na kaprala.

Następnie został skierowany do szkoły musztry przy tym pułku, którą ukończył pod koniec kwietnia 1919 r. Potem znajdował się w kompanii marszowej tego pułku (30 kwietnia – 1 lipca 1919 r.) w okolicach Krakowa. Jako kadet kapral od 5 lipca 1919 r. do 28 lutego 1920 r. przebywał w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Awansował na podchorążego w lutym 1920 r., a po zakończeniu szkoły skierowano go do Batalionu Zapasowego Saperów nr 5 w Krakowie (1 marca – 20 kwietnia 1920 r.), gdzie był instruktorem. Jako kadet podchorąży od 20 kwietnia do 10 lipca 1920 r. przebywał w Szkole Podchorążych Saperów w Warszawie.

W dniu 7 lipca 1920 r. został przydzielony do Szefostwa Inżynierii i Saperów Dowództwa Okręgu Generalnego Lublin, a następnie jako podchorąży saperów do grupy fortyfikacyjnej nr 4, jako dowódca pododcinka (10 lub 11 lipca – 20 października 1920 r.). Zadaniem tej grupy było ufortyfikowanie linii rzek Bugu oraz Wisły. Od 20 października 1920 r. do 15 marca 1921 r. znajdował się w Batalionie Zapasowym Saperów nr 2 w Dęblinie, gdzie jako podchorąży pełnił funkcję młodszego oficera. Dopiero 21 grudnia 1920 r., jako absolwent Szkoły Podchorążych Saperów, dekretem Naczelnego Wodza został promowany na podporucznika saperów, ze starszeństwem z 1 lipca 1920 r. W okresie pobytu w batalionie zapasowym odbył kurs oficerów gazowych w Warszawie (5–25 stycznia 1921 r.).

Po sformowaniu 2. Pułku Saperów Kaniowskich w Dęblinie 20 lipca 1921 r. zasilił jego szeregi. W dniu 5 maja 1922 r. został odkomenderowany na 3-miesięczny kurs do Centralnej Wojskowej Szkoły Gimnastyki i Sportów w Poznaniu. Po jego zakończeniu od 2 sierpnia 1922 r. pełnił stanowisko referenta sportowego i instruktora wychowania fizycznego w 2. Pułku Saperów Kaniowskich w Puławach. Następnie 19 października 1922 r. został przeniesiony do Szefostwa Inżynierii i Saperów Dowództwa Okręgu Korpusu II w Lublinie, skąd powrócił do macierzystej jednostki 19 grudnia, a 23 grudnia 1922 r. przesunięto go do 13. Batalionu Saperów puławskiego pułku. Został awansowany do stopnia porucznika 12 lutego 1923 r. ze starszeństwem z 1 lutego 1921 r. i lokatą 2. w korpusie oficerów inżynierii i saperów. W dniu 15 lutego 1923 r. został odkomenderowany do Centralnej Szkoły Strzelniczej w Toruniu na 5-miesięczny kurs strzelniczy. Powrócił do pułku 1 sierpnia 1923 r., a 6 listopada 1923 r. został wyznaczony na kierownika warsztatów 13. Batalionu Saperów. W dniu 23 stycznia 1924 r. został zatwierdzony na stanowisko II członka Komisji Gospodarczej, w zastępstwie oficera gospodarczego powyższego batalionu, które pełnił do 7 lutego 1924 r. W tym samym roku otrzymał pochwałę za dzielną i ofiarną pracę przy wiosennej akcji ratowniczej. Z dniem 1 września 1924 r. został odkomenderowany na 7-miesięczny kurs doszkalający oficerów saperów w Kościuszkowskim Obozie Szkolnym Saperów w Warszawie na Powązkach, z którego powrócił do puławskiej jednostki 4 kwietnia 1925 r. W dniu 1 maja 1925 r. otrzymał stanowisko oficera ewidencji personalnej pułku, którym był do 1 grudnia 1926 r. W tym czasie objął w zastępstwie obowiązki płatnika pułku (11 czerwca – 11 lipca 1926 r.) i adiutanta pułku (od 4 sierpnia 1926 r.). Z dniem 1 grudnia 1926 r. został wyznaczony na młodszego oficera 3. kompanii 3. Batalionu Saperów puławskiego pułku. Następnie przeniesiono go 27 stycznia 1927 r. na takie samo stanowisko w 1. kompanii tegoż batalionu. Od 2 do 25 czerwca 1927 r. objął w zastępstwie dowództwo nad 2. kompanią 3. Batalionu Saperów. Z kolei 22 września 1927 r. został wyznaczony na młodszego oficera 2. kompanii tegoż batalionu. Z dniem 30 stycznia 1928 r. odkomenderowano go do prac w sztabie Dowództwa Okręgu Korpusu I w Warszawie, z którego powrócił do macierzystego pułku 3 marca 1928 r. na poprzednie stanowisko. Z kolei 27 sierpnia 1928 r. objął dowództwo nad 2. kompanią 13. Batalionu Saperów. Zrezygnował z pełnienia tej funkcji i powrócił na poprzednią 2 marca 1929 r. Od 1 sierpnia 1929 r. ponownie pełnił funkcję dowódcy 2. kompanii tegoż batalionu, którą sprawował do 24 października 1929 r. W tym samym dniu został wyznaczony na instruktora w kompanii szkolnej.

Z dniem 23 grudnia 1929 r. został przeniesiony do Batalionu Elektrotechnicznego w Nowym Dworze Mazowieckim, gdzie 8 stycznia 1930 r. zaczął pełnić służbę na stanowisku zastępcy referenta mobilizacyjnego, którym był do 30 października 1930 r. Następnie otrzymał stanowisko adiutanta batalionu (1 listopada 1930 r. – 10 października 1931 r.), po którym pełnił funkcję dowódcy plutonu łączności (31 października 1931 r. – 2 stycznia 1932 r.). W dniu 3 stycznia 1932 r. został komendantem parku elektrotechnicznego, którym był do 3 sierpnia 1936 r. W tym czasie został awansowany do stopnia kapitana 12 marca 1933 r. ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 r. i lokatą 2. w korpusie oficerów inżynierii i saperów. Pełnił również obowiązki kwatermistrza batalionu (7 listopada 1933 r. – 1935/1936). W 1935 r. poza służbą był również skarbnikiem Oficerskiego Funduszu Sportowego Batalionu Elektrotechnicznego, a 25 lutego 1936 r. został wybrany do zarządu Oficerskiego Funduszu Pożyczkowego. Z kolei od 4 sierpnia 1936 r. był dowódcą kompanii szkolnej w tym batalionie, z którego odkomenderowano go na staż do 32. Pułku Piechoty z Modlina (24 sierpnia – 15 września 1936 r.). W dniu 5 grudnia 1936 r. został dowódcą doświadczalnej kompanii reflektorów przeciwlotniczych. Z dniem 4 lutego 1938 r. rozpoczął 3-miesięczny kurs unifikacyjno-doskonalący dla kapitanów w Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie. Następnie w tym samym ośrodku przebywał na II Kursie techniczno-saperskim (18 czerwca – 1 sierpnia 1938 r.). Z kolei 3 sierpnia 1938 r. został odkomenderowany na IV Kurs unifikacyjny w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Powrócił z niego do batalionu 15 listopada 1938 r., a 15 grudnia 1938 r. przejął obowiązki dowódcy doświadczalnej kompanii reflektorów przeciwlotniczych. Został awansowany do stopnia majora ze starszeństwem z 19 marca 1939 r. i lokatą 19. w korpusie oficerów saperów. W dniu 1 kwietnia 1939 r. objął obowiązki oficera do spraw wyszkolenia z jednoczesnym pełnieniem obowiązków dowódcy kompanii reflektorów przeciwlotniczych.

W dniu 23 stycznia 1932 r. poślubił Janinę z Małeckich, z którą miał córkę (ur. 1932 r.). W latach 30. XX w. mieszkali w Nowym Dworze Mazowieckim przy alei Paderewskiego.

Był odznaczony: Srebrnym Krzyżem Zasługi (30 grudnia 1924 r.), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921 (1929 r.), Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (3 stycznia 1929 r.), Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (9 grudnia 1938 r.). W dniu 5 września 1933 r. Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił jego wniosek o nadanie mu Medalu Niepodległości, gdyż stwierdził u niego brak pracy niepodległościowej.

Po zarządzeniu mobilizacji alarmowej 24 sierpnia 1939 r. wyznaczono go na dowódcę nowo sformowanej 11. kompanii reflektorów przeciwlotniczych. Kilka dni później został dowódcą zgrupowania reflektorów przeciwlotniczych, któremu podlegały kompanie nr 11, 14 i 17. Podległe mu kompanie ze zgrupowania reflektorów przeciwlotniczych brały do 6 września 1939 r. udział w obronie Warszawy. W wyniku otrzymanych rozkazów jako dowódca zgrupowania reflektorów przeciwlotniczych wycofał jego oddziały na wschód. W trakcie odwrotu trafił do Sokala, gdzie przebywała rodzina jego brata. Zaproponowano mu wówczas zdjęcie munduru i ratowanie się na własną rękę – propozycję tę odrzucił. W dniu 19 września 1939 r. podległe mu kompanie zostały ostrzelane w miejscowości Unterwalden (obecnie część wsi Podhajczyki; rej. złoczowski, obw. lwowski, Ukraina) przez wojska sowieckie, a następnie po krótkiej walce rozbrojone. Wraz z innymi oficerami i żołnierzami trafił do niewoli. Początkowo był przetrzymywany w pobliskim majątku Poluchów Wielki. Następnie został skierowany do obozu przejściowego w Szepietówce (znajdował się tam co najmniej od końca października 1939 r.), a potem do obozu specjalnego w Starobielsku. Został zamordowany między kwietniem a majem 1940 r.

Opracował Zbigniew Kiełb. Szczegółowy biogram mjr. Ludwika Gabriela z odniesieniem do materiałów źródłowych zob. w: Z. Kiełb, ,,Straceni, przywróceni pamięci. Oficerowie Wojska Polskiego i funkcjonariusz Policji Państwowej związani z 2. Pułkiem Saperów Kaniowskich – ofiary Zbrodni Katyńskiej”, Puławy – Jaworzno 2023, s. 96-102.

Na fotografii por. Ludwik Gabriel, Puławy, 1928 r., archiwum Z. Kiełba.