"Wyobraź sobie: jest XI wiek. Ciemno, niebezpiecznie, a wielka polityka to dosłownie gra o przetrwanie.
W samym środku tego chaosu jest ona – Gertruda (ur. ok. 1025, zm. 4 stycznia 1108), córka polskiego króla Mieszka II i Rychezy. Kobieta z krwi i kości, o której nasze podręczniki historii postanowiły... po prostu zapomnieć. Zwana Gertrudą Mieszkówną.
Została wydana za mąż za księcia kijowskiego Izjasława kiedy miała około 18 lat. Przeżyła bunt, brutalne wygnanie, niewolę i niewyobrażalny, paraliżujący strach o życie swojego ukochanego syna, Jaropełka.
Wiesz, co robiła, żeby w tym wszystkim nie zwariować? Pisała.
Na pergaminowych kartach luksusowego psałterza, który przywiozła z domu, Gertruda zaczęła spisywać własne, bardzo osobiste teksty po łacinie. To nie były sztywne, wyklepane regułki. To był czysty ból, lęk i nadzieja przelane na papier. Pisała w pierwszej osobie: „Ja, Gertruda”, obnażając swoje emocje, samotność i błagając Boga o odwagę oraz ocalenie dziecka. To najprawdziwszy krzyk przerażonej matki sprzed tysiąca lat.
I tu docieramy do najważniejszego: historycy literatury są dziś zgodni. Gertruda to pierwsza polska pisarka! Jest najstarszym polskim twórcą znanym z imienia. Jej teksty, ułożone piękną, poetycką prozą, wyprzedzają kroniki Galla Anonima czy Wincentego Kadłubka o ponad wiek!
A mimo to w szkołach uczymy się na pamięć dat bitew, kompletnie ignorując ten niesamowity, żywy, kobiecy głos, który przetrwał dziesięć stuleci. Została zepchnięta na margines historii, traktowana zaledwie jako pionek w dynastycznych układach.
To cholernie niesprawiedliwe. Gertruda zasługuje na to, by wyciągnąć ją z cienia. Czas w końcu zacząć o niej głośno mówić.
Jej teksty nie przepadły gdzieś w pożarach historii. Przetrwały do dziś i możemy je czytać.
Gertruda spisywała swoje modlitwy na wolnych kartach tzw. Psałterza Egberta – wspaniałej, bogato zdobionej księgi, którą prawdopodobnie dostała od matki (Rychezy) i zabrała ze sobą z Polski na Ruś Kijowską. Ten bezcenny manuskrypt (nazywany dziś Kodeksem Gertrudy) po wielu zawirowaniach dziejowych trafił do Włoch i do dziś leży bezpiecznie w muzeum w Cividale del Friuli.
Mamy ponad 90 jej osobistych modlitw! Zostały one przetłumaczone z łaciny na język polski przez znakomitych badaczy, m.in. prof. Teresę Michałowską.
Zobacz, jak niesamowicie osobisty i pełen rozpaczy jest jej język. To nie jest sucha kościelna liturgia, to głos żywej, przerażonej kobiety:
1. Dowód na to, że pisała we własnym imieniu (to tu pada jej imię!):
„Abyś mnie, nędzną służebnicę Twoją Gertrudę, strzec raczył…” (Łac. Ut me miseram famulam Tuam Gertrudam custodire digneris…)
2. Kiedy błagała o ratunek dla swojego ukochanego syna (Jaropełka), o którego życie drżała każdego dnia z powodu politycznych spisków:
„Święta Mario, wysłuchaj, proszę, mnie nędzną, która się do Ciebie uciekam, by jedyny syn mój odczuł Twą pomoc, on, który się udaje do Twego wsparcia...” (Łac. Sancta Maria, exaudi me, quaeso, miseram famulam tuam, quae ad te confugio, ut unicus filius meus sentiat auxilium tuum, qui ad te confugit et tuam misericordiam implorat…)
3. Gdy pisała o własnych demonach i strachu, błagając o siłę w totalnej rozsypce:
„Przebaczenie i swą łaskę mi okaż, / Wiarą, nadzieją, miłością mnie napełnij, / Umysł mój do niebieskiego pragnienia skieruj…” (Łac. Indulgentiam tuam et gratiam mihi ostende,
fide, spe et caritate me reple,
mentem meam ad caeleste desiderium dirige…)
Pisząc ten post, opierałem się na konkretnych fundamentach naukowych. Oto najważniejsze z nich:
1. Teresa Michałowska, „Ego Gertruda”
To absolutna Biblia w tym temacie. Profesor Michałowska (wybitna mediewistka) wykonała tytaniczną pracę, analizując Kodeks Gertrudy pod kątem literackim. To ona udowodniła, że te modlitwy nie są kopiami obcych tekstów, ale autorską twórczością polskiej księżnej. To dzięki niej wiemy, że Gertruda była pierwszą polską pisarką.
2. „Kodeks Gertrudy” (Manuskrypt z Cividale)
To główne źródło historyczne (tzw. źródło pierwotne). To fizyczna księga z XI wieku, która przetrwała do naszych czasów i znajduje się w Museo Archeologico Nazionale w Cividale del Friuli we Włoszech. Zawiera ona tzw. Libellus Precum (Książeczkę Modlitw) dopisaną ręką Gertrudy (lub podyktowaną przez nią skrybie).
3. Artur Andrzejuk, „Gertruda Mieszkówna i jej modlitwy”
Profesor Andrzejuk zajmuje się Gertrudą od strony filozoficznej i teologicznej. Analizuje on strukturę jej myśli i to, jak bardzo jej modlitwy odbiegały od ówczesnych schematów – były niezwykle egzystencjalne, skupione na "ja" i na relacji jednostki z Bogiem.
4. Wykopaliska i analizy historyczne (np. prace prof. Aleksandra Gieysztora)
Historycy tacy jak Gieysztor osadzili postać Gertrudy w kontekście politycznym XI wieku – jej małżeństwa z Izjasławem I, ucieczek do Niemiec i do papieża Grzegorza VII. To pozwala nam zrozumieć, dlaczego jej teksty są tak pełne lęku i rozpaczy (wynikało to z realnego zagrożenia życia jej rodziny).
5. Monumenta Germaniae Historica (MGH)
To gigantyczny zbiór źródeł średniowiecznych, w którym znajdują się wzmianki o ruchach dyplomatycznych Gertrudy i jej rodziny na dworach europejskich.
Znaliście jej historię?
za Historia Słowian
#historiasłowian #ciekawostkihistoryczne #wczesneśredniowiecze
W samym środku tego chaosu jest ona – Gertruda (ur. ok. 1025, zm. 4 stycznia 1108), córka polskiego króla Mieszka II i Rychezy. Kobieta z krwi i kości, o której nasze podręczniki historii postanowiły... po prostu zapomnieć. Zwana Gertrudą Mieszkówną.
Została wydana za mąż za księcia kijowskiego Izjasława kiedy miała około 18 lat. Przeżyła bunt, brutalne wygnanie, niewolę i niewyobrażalny, paraliżujący strach o życie swojego ukochanego syna, Jaropełka.
Wiesz, co robiła, żeby w tym wszystkim nie zwariować? Pisała.
Na pergaminowych kartach luksusowego psałterza, który przywiozła z domu, Gertruda zaczęła spisywać własne, bardzo osobiste teksty po łacinie. To nie były sztywne, wyklepane regułki. To był czysty ból, lęk i nadzieja przelane na papier. Pisała w pierwszej osobie: „Ja, Gertruda”, obnażając swoje emocje, samotność i błagając Boga o odwagę oraz ocalenie dziecka. To najprawdziwszy krzyk przerażonej matki sprzed tysiąca lat.
I tu docieramy do najważniejszego: historycy literatury są dziś zgodni. Gertruda to pierwsza polska pisarka! Jest najstarszym polskim twórcą znanym z imienia. Jej teksty, ułożone piękną, poetycką prozą, wyprzedzają kroniki Galla Anonima czy Wincentego Kadłubka o ponad wiek!
A mimo to w szkołach uczymy się na pamięć dat bitew, kompletnie ignorując ten niesamowity, żywy, kobiecy głos, który przetrwał dziesięć stuleci. Została zepchnięta na margines historii, traktowana zaledwie jako pionek w dynastycznych układach.
To cholernie niesprawiedliwe. Gertruda zasługuje na to, by wyciągnąć ją z cienia. Czas w końcu zacząć o niej głośno mówić.
Jej teksty nie przepadły gdzieś w pożarach historii. Przetrwały do dziś i możemy je czytać.
Gertruda spisywała swoje modlitwy na wolnych kartach tzw. Psałterza Egberta – wspaniałej, bogato zdobionej księgi, którą prawdopodobnie dostała od matki (Rychezy) i zabrała ze sobą z Polski na Ruś Kijowską. Ten bezcenny manuskrypt (nazywany dziś Kodeksem Gertrudy) po wielu zawirowaniach dziejowych trafił do Włoch i do dziś leży bezpiecznie w muzeum w Cividale del Friuli.
Mamy ponad 90 jej osobistych modlitw! Zostały one przetłumaczone z łaciny na język polski przez znakomitych badaczy, m.in. prof. Teresę Michałowską.
Zobacz, jak niesamowicie osobisty i pełen rozpaczy jest jej język. To nie jest sucha kościelna liturgia, to głos żywej, przerażonej kobiety:
1. Dowód na to, że pisała we własnym imieniu (to tu pada jej imię!):
„Abyś mnie, nędzną służebnicę Twoją Gertrudę, strzec raczył…” (Łac. Ut me miseram famulam Tuam Gertrudam custodire digneris…)
2. Kiedy błagała o ratunek dla swojego ukochanego syna (Jaropełka), o którego życie drżała każdego dnia z powodu politycznych spisków:
„Święta Mario, wysłuchaj, proszę, mnie nędzną, która się do Ciebie uciekam, by jedyny syn mój odczuł Twą pomoc, on, który się udaje do Twego wsparcia...” (Łac. Sancta Maria, exaudi me, quaeso, miseram famulam tuam, quae ad te confugio, ut unicus filius meus sentiat auxilium tuum, qui ad te confugit et tuam misericordiam implorat…)
3. Gdy pisała o własnych demonach i strachu, błagając o siłę w totalnej rozsypce:
„Przebaczenie i swą łaskę mi okaż, / Wiarą, nadzieją, miłością mnie napełnij, / Umysł mój do niebieskiego pragnienia skieruj…” (Łac. Indulgentiam tuam et gratiam mihi ostende,
fide, spe et caritate me reple,
mentem meam ad caeleste desiderium dirige…)
Pisząc ten post, opierałem się na konkretnych fundamentach naukowych. Oto najważniejsze z nich:
1. Teresa Michałowska, „Ego Gertruda”
To absolutna Biblia w tym temacie. Profesor Michałowska (wybitna mediewistka) wykonała tytaniczną pracę, analizując Kodeks Gertrudy pod kątem literackim. To ona udowodniła, że te modlitwy nie są kopiami obcych tekstów, ale autorską twórczością polskiej księżnej. To dzięki niej wiemy, że Gertruda była pierwszą polską pisarką.
2. „Kodeks Gertrudy” (Manuskrypt z Cividale)
To główne źródło historyczne (tzw. źródło pierwotne). To fizyczna księga z XI wieku, która przetrwała do naszych czasów i znajduje się w Museo Archeologico Nazionale w Cividale del Friuli we Włoszech. Zawiera ona tzw. Libellus Precum (Książeczkę Modlitw) dopisaną ręką Gertrudy (lub podyktowaną przez nią skrybie).
3. Artur Andrzejuk, „Gertruda Mieszkówna i jej modlitwy”
Profesor Andrzejuk zajmuje się Gertrudą od strony filozoficznej i teologicznej. Analizuje on strukturę jej myśli i to, jak bardzo jej modlitwy odbiegały od ówczesnych schematów – były niezwykle egzystencjalne, skupione na "ja" i na relacji jednostki z Bogiem.
4. Wykopaliska i analizy historyczne (np. prace prof. Aleksandra Gieysztora)
Historycy tacy jak Gieysztor osadzili postać Gertrudy w kontekście politycznym XI wieku – jej małżeństwa z Izjasławem I, ucieczek do Niemiec i do papieża Grzegorza VII. To pozwala nam zrozumieć, dlaczego jej teksty są tak pełne lęku i rozpaczy (wynikało to z realnego zagrożenia życia jej rodziny).
5. Monumenta Germaniae Historica (MGH)
To gigantyczny zbiór źródeł średniowiecznych, w którym znajdują się wzmianki o ruchach dyplomatycznych Gertrudy i jej rodziny na dworach europejskich.
Znaliście jej historię?
za Historia Słowian
#historiasłowian #ciekawostkihistoryczne #wczesneśredniowiecze
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz