był jednym z tych władców, których panowanie nie tylko przyniosło państwu stabilizację, ale też na trwałe ukształtowało oblicze Polski epoki nowożytnej. Urodzony w 1467 roku, przez długi czas pozostawał w cieniu starszych braci i dopiero w wieku 39 lat zasiadł na tronie. Paradoksalnie właśnie ten „późny start” sprawił, że okazał się władcą dojrzałym, ostrożnym i konsekwentnym – cechami rzadkimi w niespokojnych czasach przełomu średniowiecza i renesansu.
Jego panowanie, trwające od 1506 do 1548 roku, często określane jest jako złoty czas stabilizacji. Zygmunt Stary unikał niepotrzebnych wojen, ale gdy musiał walczyć, potrafił być skuteczny. To za jego rządów wojska polsko-litewskie odniosły wielkie zwycięstwo nad Moskwą pod Orszą w 1514 roku – jedną z największych bitew XVI wieku w Europie. Co ciekawe, król osobiście nie dowodził armią, lecz potrafił dobrać wybitnych dowódców i zaufać ich kompetencjom, co było oznaką nowoczesnego stylu rządzenia.
Jedną z najważniejszych decyzji Zygmunta Starego było zakończenie wielowiekowego konfliktu z zakonem krzyżackim. W 1525 roku doszło do słynnego hołdu pruskiego, podczas którego Albrecht Hohenzollern – dotychczasowy wielki mistrz Zakonu – złożył królowi polskiemu hołd lenny. Było to wydarzenie bez precedensu w dziejach Europy: potężny zakon rycerski został przekształcony w świeckie księstwo, zależne od Polski. Co ciekawe, Zygmunt był w tej sprawie ostrożny do granic przesady – wielu współczesnych uważało, że zbyt łagodnie potraktował Hohenzollerna, nie przewidując, jaką rolę Prusy odegrają w przyszłych wiekach.
Zygmunt Stary zapisał się także jako wielki mecenas kultury i sztuki. Wraz z żoną Boną Sforzą wprowadził na Wawel powiew włoskiego renesansu. To właśnie za jego czasów przebudowano zamek królewski, czyniąc z Krakowa jedną z najważniejszych stolic kulturalnych Europy Środkowej. Ciekawostką jest, że król osobiście interesował się architekturą i finansami dworu, skrupulatnie kontrolując wydatki – stąd przydomek „Stary” bywał niekiedy żartobliwie łączony z jego oszczędnością i niechęcią do ryzyka.
W życiu prywatnym Zygmunt był człowiekiem pełnym sprzeczności. Z jednej strony uchodził za władcę statecznego i pobożnego, z drugiej – nie stronił od romansów, z których najsłynniejszy z Katarzyną Telniczanką przyniósł mu nieślubne potomstwo. Co interesujące, król dbał o los swoich dzieci pozamałżeńskich, zapewniając im wykształcenie i wysoką pozycję społeczną, co w tamtych czasach nie było regułą.
Zygmunt Stary zmarł w 1548 roku, dożywszy 81 lat – wieku imponującego jak na XVI stulecie. Pozostawił po sobie silne, dobrze zorganizowane państwo oraz tron następcy, Zygmunta Augusta. Choć nie był władcą efektownym ani wojowniczym, historia zapamiętała go jako króla, który potrafił rządzić rozsądnie, przewidywać skutki decyzji i – co najważniejsze – zapewnić Polsce długi okres pokoju i rozkwitu.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz