Ciekawostki z dziejów rodów panujących dodał(a) nowe zdjęcie.
Jan Tomasz Zamoyski (1912-2002) herbu Jelita był synem XV ordynata Maurycego Klemensa Zamoyskiego (1871-1939), ministra spraw zagranicznych i niedoszłego prezydenta II RP, oraz Marii Róży z Sapiehów (1884-1969).
Gdy wybuchła rewolucja październikowa, rodzina Jana zamieszkiwała przedmieścia Petersburga, z trudem uciekli przed bolszewikami i przez Europę Zachodnią wrócili do Polski. W latach 1931–1932 Jan odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Studiował nauki ekonomiczne w Warszawie i Nancy. Kilka miesięcy przed wybuchem wojny, po śmierci ojca, został XVI ordynatem.
W 1939 roku Jan jako dowódca kawalerii walczył w szeregach armii „Prusy”. Pod okupacją mieszkał z rodziną w Zwierzyńcu, działał w ZWZ i AK pod pseudonimem „Florian”. Pomagał uciekinierom, konspiratorom i partyzantom. Za jego wiedzą w lasach ordynackich składowano ich broń. Podczas pacyfikacji Zamojszczyzny wraz z żoną Różą z Żółtowskich (1913-76, poślubioną w 1938 roku) uratowali z hitlerowskiego obozu w Zwierzyńcu 460 dzieci w wieku 7-8 lat zabranych matkom. Dla 1500 chorych dzieci utworzył 4 szpitale.
W 1944 roku władze komunistyczne rozwiązały ordynację, w reformie rolnej odebrano Janowi ziemie. Uwięziony przez UB w Olkuszu na kika miesięcy, osiedlił się potem na Pomorzu, gdzie m.in. pracował dla misji UNRRA w Gdyni. W 1949 roku jako „wroga reformy rolnej”, rzekomego członka WiN i szpiega brytyjskiego skazano Jana na wiele lat więzienia (spotkałam się z wersjami od 10 do nawet 25 lat), którą odbywał m.in. we Wronkach. Torturowany, nie dał się złamać. Wyszedł na wolność w trakcie odwilży w połowie 1956 roku. W kolejnym roku został prawnie zrehabilitowany.
Pozbawiony całego majątku ziemskiego, a nawet ukrytych kosztowności, które przypadkiem wpadły w ręce Armii Czerwonej, Jan Zamoyski napisał list do premiera Józefa Cyrankiewicza z prośbą o przydział mieszkania. Lokum uzyskał, ale z pracą było gorzej. Długo bezrobotny, trafił do kiosku z warzywami, został dziennikarzem „Rynków Zagranicznych”. Wreszcie został do emerytury kierownika biura przedstawicielstwa w Polsce szwajcarskich linii lotniczych Swissair.
Przez wiele lat Jan miał zakaz wjazdu do Zamościa. Mimo szykan nie obraził się na ojczyznę. Działał w założonym w Warszawie Towarzystwie Przyjaciół Zamościa, przyczynił się do uchwalenia przez Sejm PRL w 1975 roku ustawy o renowacji zamojskiego zespołu staromiejskiego. Jako prezes Warszawskiego Koła Zamościan przyczynił się do wpisania Starego Miasta w Zamościu w 1992 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W wyborach parlamentarnych w 1991 roku Jan Zamyski został wybrany w województwie zamojskim na senatora II kadencji z ramienia Narodowego Komitetu Wyborczego. Na pierwszym posiedzeniu 79-latek pełnił funkcję marszałka seniora. Zasiadał w klubie parlamentarnym ZChN-u. W wyborach parlamentarnych w 1993 roku bezskutecznie ubiegał się o reelekcję z ramienia BBWR-u. W 1995 roku został odznaczony Orderem Orła Białego przez prezydenta Lecha Wałęsę.
Jan doczekał się 4 córek i syna Marcina (ur. 1947), wojewody zamojskiego i wieloletniego prezydenta Zamościa. Zmarł w wieku 90 lat.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz