Jan Karol Chodkiewicz

poniedziałek, 8 września 2025

Jan Karol Chodkiewicz

Podlaska Chorągiew Husarska jest z Ambasada RP w Rydze / Polijas Republikas vēstniecība Rīgā

noetdrpsoS1igh88gt8tmta6gado52i2600z lg85hmi.c01011459lgfm70

Kim był Jan Karol Chodkiewicz? Był polskim hetmanem wielkim litewskim, jednym z najwybitniejszych dowódców w historii Polski, który dowodził wojskami polskimi w wielu bitwach, takich jak zwycięstwo pod Kircholmem, którego 420. rocznicę upamiętnimy 27 i 28 września na Łotwie w Salaspils i Rydze! Był Polakiem, chociaż wywodził się z litewskiego rodu, który z czasem uległ polonizacji.

Choć często wspominany tuż po takich wybitnych wodzach jak Jan Zamoyski czy Stanisław Żółkiewski, wyróżnia się jako najwybitniejszy hetman wielki litewski — w odróżnieniu od wspomnianych hetmanów koronnych. Pod jego dowództwem armia Rzeczypospolitej odniosła wiele znaczących zwycięstw, które zapisały się na kartach historii. Najbardziej spektakularnym z nich była bitwa pod Kircholmem, stoczona 27 września 1605 roku, kiedy to husaria pokonała wojska szwedzkie, mimo że były one trzykrotnie liczniejsze. Chodkiewicz zakończył życie na polu bitwy pod Chocimiem w 1621 roku. Dzięki swoim dokonaniom zyskał przydomek „litewskiego Achillesa”, który pojawia się niemal w każdej jego biografii.

Korzenie rodu Chodkiewiczów Historia rodu Chodkiewiczów sięga XV wieku i okolic Białegostoku. Za protoplastę uznaje się Chodkę Juriewicza, fundatora monasteru w Supraślu. Jego potomkowie pełnili wysokie urzędy — Iwan był wojewodą wileńskim, Aleksander marszałkiem dworu i właścicielem ziem z 10 tys. poddanych.

Z synów Aleksandra wyróżnił się Hrehory, pierwszy hetman wielki litewski w rodzinie, oraz Hieronim — dziadek Jana Karola, który dzięki królowej Bonie zdobył liczne nadania i jako pierwszy przyjął kalwinizm. Jego syn Jan zarządzał Inflantami, posiadając majątki zamieszkałe przez 35 tys. osób.

Matką Jana Karola była Krystyna Zborowska, siostra Samuela Zborowskiego. Urodzony ok. 1570 r., przyszły hetman miał ośmioro rodzeństwa. Dzieciństwo spędził przy matce, a później kształcił się w kolegium jezuickim w Wilnie. W czasie nauki stracił ojca.

Jak wielu młodych szlachciców Rzeczypospolitej, Jan Karol Chodkiewicz odbył edukacyjne podróże po Europie. W Zakonie Kawalerów Maltańskich zgłębiał wiedzę o fortyfikacjach i taktyce. Po powrocie do kraju zyskał poparcie króla Zygmunta III i uczestniczył w jego ślubie z Anną Habsburżanką.

W 1593 roku poślubił Zofię Mielecką, z którą miał troje dzieci. Po śmierci żony w 1619 r. ożenił się ponownie z Anną Alojzą Ostrogską, jednak z tego związku nie doczekał się potomstwa.

Karierę wojskową rozpoczął pod okiem hetmanów Żółkiewskiego i Zamoyskiego. W 1601 r. został hetmanem polnym litewskim, a w 1605 r. — prawdopodobnie po zwycięstwie pod Kircholmem — awansował na hetmana wielkiego litewskiego. W 1616 r. objął urząd wojewody wileńskiego.

Jan Karol Chodkiewicz zmarł podczas obrony twierdzy w bitwie pod Chocimiem (2 IX – 9 X 1621), gdzie wojska Rzeczypospolitej odpierały ataki armii tureckiej dowodzonej przez sułtana Osmana II. Mimo przewagi liczebnej, Turcy nie zdołali przełamać polskich pozycji. Choroba, która szerzyła się w obozie, dosięgnęła także hetmana. 24 września, przeczuwając śmierć, przekazał buławę Stanisławowi Lubomirskiemu i wkrótce zmarł. Bitwa zakończyła się pokojem.

Ciało Chodkiewicza przez ponad sto lat było kilkukrotnie przenoszone. Choć pragnął spoczynku obok pierwszej żony w Kretyndze, został pochowany w Ostrogu — majątku drugiej małżonki. Później jego szczątki trafiły m.in.. do Wołczewa i ponownie do Ostroga. W XX wieku pojawiły się przypuszczenia, że hetman spoczywa w Jarosławiu, lecz brak dowodów — trumny zaginęły podczas II wojny światowej.