22 lutego 1846 roku Kraków stał się centrum polskiego świata. To właśnie tego dnia ogłoszono „Manifest do Narodu Polskiego”, który miał być sygnałem do ogólnonarodowego zrywu przeciwko trzem zaborcom. Było to powstanie inne niż wszystkie poprzednie – niezwykle krótkie, radykalne społecznie i zakończone w sposób, który do dziś jest traumą polskiej pamięci historycznej.
Sytuacja polityczna była napięta do granic wytrzymałości. Kraków, jako formalnie Wolne Miasto pod nadzorem trzech mocarstw, stał się bastionem konspiracji. Plan był ambitny: jednoczesne uderzenie w trzech zaborach. Jednak pruskie i rosyjskie aresztowania szybko zdusiły spisek w zarodku. Tylko Kraków ruszył do walki. Na czele Rządu Narodowego stanął Jan Tyssowski, a funkcję jego sekretarza objął Edward Dembowski – „czerwony kasztelanic”, ideowy radykał i filozof, który wierzył, że tylko sojusz szlachty z chłopami może przynieść realną niepodległość.
Manifest ogłoszony 22 lutego był rewolucyjny. Zakładał nie tylko walkę o wolną Polskę, ale przede wszystkim natychmiastowe zniesienie pańszczyzny i nadanie ziemi chłopom na własność. Była to próba „kupienia” zaufania ludu wiejskiego, który do tej pory postrzegał powstania jako „pańską zabawę”. Niestety, ta oferta przyszła zbyt późno i nie była w stanie przebić się przez lata austriackiej propagandy oraz narastającej nienawiści klasowej.
Tragizm powstania krakowskiego polegał na tym, że toczyło się ono w cieniu krwawej rabacji galicyjskiej, o której pisaliśmy wcześniej. Podczas gdy w Krakowie marzono o narodowej jedności, na prowincji chłopi pod wodzą Jakuba Szeli już palili dwory. Najbardziej dramatycznym momentem powstania była procesja, którą 27 lutego poprowadził Edward Dembowski. Bezbronny tłum, z krzyżami w rękach, szedł z Krakowa w stronę Podgórza, by przekonywać chłopów do dołączenia do zrywu. Austriacy nie mieli litości – otworzyli ogień. Dembowski zginął na miejscu, a wraz z nim zgasła nadzieja na porozumienie ponad podziałami.
Powstanie trwało zaledwie dziewięć dni. 4 marca 1846 roku siły austriackie i rosyjskie wkroczyły do Krakowa. Skutki były opłakane: Wolne Miasto Kraków straciło swoją autonomię i zostało oficjalnie wcielone do Austrii. Setki konspiratorów trafiło do więzień, a idea wspólnej walki szlachty i chłopów została utopiona w morzu wzajemnej nieufności.
Powstanie krakowskie 1846 roku to bolesna lekcja o tym, że nawet najpiękniejsze idee i najbardziej radykalne reformy nie odniosą sukcesu, jeśli trafią na grunt wyjałowiony z edukacji i zatruty przez cyniczną grę zaborców. Był to szaleńczy skok na wolność, który przypomniał światu o sprawie polskiej, ale zapłaciliśmy za niego cenę, która na dekady zamroziła dążenia niepodległościowe w tej części kraju.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz