Przystanek Bieszczady fani Biesów Made in Poland !
Nazwa„Bieszczady”pierwszy raz została zapisana w węgierskiej kronice pod rokiem 1269
Nazwa „Bieszczady” pierwszy raz została zapisana w węgierskiej kronice pod rokiem 1269 jako „Beschad alpes Poloniae” (Bieszczad, góry polskie).Według źródeł historycznych, nazwa „Bieszczady” pochodzi od słowa „Beskid”, „Beszkod” oznaczającego niezamieszkany i niezagospodarowany teren oddzielający Ruś i Polskę od państwa węgierskiego. Do niedawna uznawane były za najdzikszy region kraju oraz jeden z najcenniejszych pod względem przyrodniczym zakątków Europy. Bieszczady należą do Karpat, największych łańcuchów górskich w Europie, które znajdują się na terenie siedmiu państw europejskich: Rumunii, Słowacji, Ukrainy, Węgier, Czech i Austrii, a tylko w 9,3% – do Polski. Karpaty polskie to przede wszystkim Zewnętrzne Karpaty Zachodnie (obszarowo na terenie Polski – ok. 81% powierzchni a dzielą się na dwa makroregiony: Beskidy Zachodnie i Pogórze Karpackie), Centralne Karpaty Zachodnie (należące do Polski są bardzo małe – zajmują około 6% powierzchni i wyróżnia się tu też dwa makroregiony: Tatry oraz Podhale) oraz Zewnętrzne Karpaty Wschodnie (stanowiące 13% – Bieszczady Zachodnie). Ich dokładna lokalizacja to tereny między Przełęczą Łupkowską a Przełęczą Wyszkowską.Bieszczady nie są górami zbyt wysokimi, ponieważ najwyższy szczyt po polskiej stronie, Tarnica ma raptem 1346 m n.p.m., ale za to tutejsza przyroda jest jeszcze naprawdę dzika, a środowisko tylko w niewielkim stopniu przekształcone przez człowieka.W obrębie polskiej części Bieszczad znajduje się park narodowy, dwa parki krajobrazowe oraz kilkanaście rezerwatów przyrody, które łącznie zajmują ponad 1100 km2 powierzchni. Dominującym elementem bieszczadzkich krajobrazów są lasy, które do czasów nam współczesnych zachowały swój naturalny charakter, chociaż na przełomie wieku XIX i XX., były intensywnie eksploatowane.Bieszczady to kraina szczególna, a jej szczególność wynika z przeszłości – tej odległej, ale i tej bliskiej. Tak jest dzisiaj, ale przez wieki ziemie te przechodziły różne koleje losu.Osadnictwo na tych ziemiach sięga czasów prehistorycznych, zaś pierwsze dowody na obecność człowieka pochodzą z trzeciego tysiąclecia przed Chrystusem. To właśnie z tego okresu wywodzą się ślady pobytu koczowniczego pasterzy, odkryte w dolinie Sanu. Później, około 1000 lat p.n.e. pojawiły się w tym rejonie rolnicze ludy kultury łużyckiej, a na początku naszej ery – Celtowie. Z tego też czasu pochodzą rzymskie monety, odnalezione w kilku miejscowościach bieszczadzkich. Odkrycia te są świadectwem istnienia szlaków handlowych, przecinających Karpaty. Na schyłek starożytności przypadają przejścia przez te ziemie ludów germańskich, a po nich pojawienie się Słowian. Nie pozostawili oni jednak po sobie trwałych śladów.Już od IX wieku pojawiają się pierwsi Wołosi – pasterze z Wołoszczyzny (regionu Rumunii położonego w południowej części kraju, rozciągającego się między Dunajem na północy, a Karpatami na południu), a także pasterze mołdawscy i węgierscy z Karpat południowych. Posuwali się górami i wzdłuż nich w poszukiwaniu pastwisk, dochodząc niemal do Tatr.Do X wieku sięgało tu państwo Wiślan. Istniały już spore skupiska osad rolniczych wokół grodów w Sanoku i Przemyślu. Od czasu, kiedy to na arenie dziejów pojawiły się państwa Polska Piastów i Ruś Kijowska, południowo-wschodnie rubieże naszego kraju (w tym Bieszczady), stanowiły sporne terytorium pomiędzy Polską, a Rusią. Pretensje do tych ziem zgłaszali również Węgrzy.W drugiej połowie XI w. obszar ten znalazł się w posiadaniu książąt ruskich Rusi Kijowskiej, a później Rusi Halicko-Włodzimierskiej (Rusi Halicko-Wołyńskiej).W XII wieku z Huculszczyzny zaczęli napływać Hucułowie (Huculi), grupa etniczna mieszanego pochodzenia rusińskiego i wołoskiego, zamieszkująca ukraińską i rumuńską część Karpat Wschodnich (uważa się, że są jedną z trzech głównych grup rusińskich górali, obok Bojków i Łemków). Hucułów i Bojków rozgraniczała rozległa puszcza górska zwana puszczą Czarnego Lasu. Trzymali się z dala od szlaków handlowych, dróg i dużych miast. Ich tradycyjnym zajęciem była hodowla bydła, pasterstwo i myślistwo. Zajmowali się również hodowlą koni; wyhodowali uchodzące za piękne i bardzo wytrzymałe konie huculskie. Uważa się, że są jedną z trzech głównych grup rusińskich górali, obok Bojków i Łemków.Pierwsze wzmianki dotyczące mieszkańców Bieszczadów pochodzą z XIII w., ale był to czas osadnictwa na niewielką skalę, lokowanego głównie na terenach niżej położonych i w dolinach rzecznych. Wołosi pędzący stada owiec wzdłuż łańcucha Karpat docierają aż na Podhale i do Kotliny Żywieckiej.Od połowy XIV w., Bieszczady zostały włączone do królestwa Piastów przez Kazimierza Wielkiego (wraz z podbiciem Rusi Halicko-Włodzimierskiej – 1349), i od tej pory ich losy były nierozerwalnie związane z historią Polski.Bieszczady stały się miejscem coraz częstszych nadań ziem szlachcie polskiej. Osadników sprowadzano z gęsto zaludnionych części Małopolski. Ludność polska osiedlała się tu niechętnie ze względu na trudne warunki bytowania. Mimo to sieć osadnicza zaczęła gęstnieć. Osady zakładano głównie na prawie ruskim i polskim, rzadko niemieckim. Pojawili się w Bieszczadach wołoscy pasterze którzy wraz z rodzinami przybyli z Siedmiogrodu (Rumunia) i Bałkanów (tereny byłej Jugosławii), pędzący stada owiec i kóz wzdłuż łańcucha Karpat. Dotarli aż na Podhale i do Kotliny Żywieckiej.W XV wieku część Wołochów porzuciła pasterstwo i zaczęła zajmować się rolnictwem. Wołosi (Wołochowie) stali się prawdziwymi gospodarzami. Z czasem, głównie pod wpływem cerkwi prawosławnej, Wołosi żyjący w nieustannym kontakcie z Polakami, Rusinami i Słowakami, ulegali asymilacji i zaczęli wtapiać się w żywioł ruski, a po części i polski. Ludzie wędrowali, tworzyły się grupy etniczne, jak Bojkowie i Łemkowie.Bojkowie (Bojki) byli największą grupą etniczną górali ruskich (Hyrniaków lub Werchowyńców, jak sami o sobie mówili) mieszanego pochodzenia – rusińskiego i wołoskiego. Była to uboga i prosta ludność, która nigdy nie wykształciła elit i nie miała aspiracji narodowych.Do dziś nie wiadomo, jak właściwie Bojkowie znaleźli się w Bieszczadach. Wydaje się, że na ziemiach polskich osiedlili się w XV lub XVI wieku. Możliwe też, że byli to odwieczni mieszkańcy tych terenów, którzy z czasem ulegli pewnym wpływom ludności ruskiej przychodzącej ze wschodu. Utrzymywali się głównie z roli i pasterstwa a ich życie upływało w zgodzie z odwiecznym rytmem przyrody, zmian pór roku i prac polowych. Ich język kształtował się pod wielkim wpływem języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, a także języków: polskiego, słowackiego, węgierskiego i rumuńskiego. Byli niezwykle przywiązani do swoich tradycji oraz wiary. Pod względem religijnym Bojkowie przeważnie należeli do kościoła grekokatolickiego, rzadziej do kościoła rzymskokatolickiego czy prawosławia. Zamieszkiwali tereny obecnych trzech państw (Polski, Ukrainy i Słowacji) i rozciągały się od Wysokiego Działu w Bieszczadach aż do doliny Łomnicy (dopływ Dniestru) w Gorganach. Na zachodzie graniczyli z Łemkami a na wschodzie z Hucułami. Granica wpływów obu grup etnograficznych przebiegała gdzieś na linii północ-południe biegnącej przez Baligród. Północna granica wpływów Bojków opierała się o linię Lesko – Ustrzyki Dolne, wschodnia i południowa odpowiadały dzisiejszym granicom Polski. Choć nie mieli nigdy aspiracji narodowych, czuli się zawsze odrębnym bytem, co udowodniło skuteczne opieranie się procesowi ukrainizacji na przełomie XIX i XX wieku.Łemkowie to grupa etniczna odrębna kulturowo, językowo i religijnie zarówno od Polaków jak i Słowaków. Identyfikowali się jako część narodu rusińskiego (karpatoruskiego) bądź jako część narodu ukraińskiego. Mieli oni przybywać na obszary Polski już w średniowieczu (według części historyków procesów, których efektem było powstanie łemkowskiej grupy etnograficznej, należałoby szukać nawet w XIV stuleciu.), na fali migracji pasterskich plemion wołoskich, które szły z ziem obecnej Rumunii. Przez wieki byli oni najdalej wysuniętą na zachód grupą rusińską. Powstała wskutek osadnictwa wołoskiego ze znacznymi wpływami ruskimi. Zamieszkiwali tereny wzdłuż głównej linii Karpat Wschodnich. W Polsce mieszkali głównie na obszarze zachodniej części Bieszczad, Beskidu Niskiego i Beskidu Sądeckiego. Po stronie słowackiej zajęli tereny do samych Tatr. Najdalej wysuniętą na zachód wioską łemkowską były Jaworki położone niedaleko słynnego Wąwozu Homole. Wschodnią granicę wpływów łemkowskich stanowiły pasma Wołosania i Chryszczatej.W wieku XVI kolonizacja Bieszczadów osiągnęła apogeum. Nastąpił rozwój gospodarczy, powstała większość bieszczadzkich miejscowości.Ale już w XVII i XVIII wieku Bieszczady zaczęły przeżywać stopniowy upadek gospodarczy. W 1657 r. miał miejsce przemarsz sprzymierzonych ze Szwedami wojsk siedmiogrodzkich Rakoczego, które dokonały spustoszenia wsi w dolinie Osławy. Życie zamieszkujących te tereny zakłócali także beskidnicy (tołhaje) – ludzie wyjęci spod prawa, trudniący się napadami na dwory, kupców i wsie. Składali się z biednego chłopstwa i uciekinierów głównie wołoskiego, rusińskiego, węgierskiego i polskiego pochodzenia. Do znanych schronień bieszczadzkiego zbójnictwa należało Wołosate. Zbójnicy żyli z rabunku i uprawiali swój zbójecki proceder przez ponad 450 lat (początek XIV do połowy XIXw.).W XVIII wieku Polska utraciła niepodległość podczas trzech rozbiorów (1772, 1793, 1795), a jej ziemie zostały podzielone między trzy mocarstwa: Rosję, Prusy i Austrię. Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata, ale naród bez państwa istniał nadal. Po pierwszym rozbiorze Polski, w 1772 r., Bieszczady zostały objęte panowaniem austriackim i tak pozostało do 1918 roku.Na drugą połowę XIX wieku przypada okres rozwoju gospodarczego. 3 lutego 1883 roku w Polanie odkryto ropę naftową i wkrótce na wzniesieniu Ostre powstały pierwsze szyby naftowe. Powstał przemysł naftowy, kopalnie ropy, oraz jej przetwórstwo. Przemysł ten jednak nie naprawił sytuacji materialnej mieszkańców, ponieważ zatrudnienie w nim znaleźli tylko nieliczni. Kopalnictwo naftowe występowało jedynie w rejonie Ustrzyk Dolnych i Sanoka. Tereny roponośne przechodziły różne koleje losu i trafiały w ręce wielu światowych firm wydobywczych. Austriacy budowali drogi, porządkowali gospodarkę leśną i rolną, na obrzeżach gór budowano linie kolejowe łączące Węgry z Galicją.Przed Wielką Wojną W toku historii, Bieszczady stały się prawdziwym tyglem kulturowym – żyli tutaj Rusini, Żydzi, Polacy, Niemcy i Cyganie. Ta największa grupa – Rusini (Rusnacy, Rusnaki, Ruśniacy, dawniej też Rusacy) to była wschodniosłowiańska grupa etniczna niezwykle zróżnicowana wewnętrznie. Stanowili ją Łemkowie, Bojkowie i wspomniani wcześniej Hucułowie. Niemcy którzy przybyli tu w średniowieczu, ulegli polonizacji tak jak i Ormianie, Węgrzy, Słowacy, Czesi, a nawet koczowniczy Tatarzy, Kumanowie, Czerkiesi, czy Połowcy. Ci najstarsi osadnicy zlewali się z czasem z większością, pośród której mieszkali, a główną płaszczyzną asymilacji stała się religia, co zazwyczaj decydowało o wyborze kościoła lub cerkwi, a co za tym szło, zrastania się z żywiołem polskim lub ruskim.Wszystkie te społeczności wniosły ogromy wkład w kulturę regionu bieszczadzkiego.
autor -Lidia D
cały artykuł w linku niżej .
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz