Aleksander III Macedoński (Wielki)

‎Michiel de Ruyter‎ do Historia na każdy dzień

#wydarzenie #historyczne

10.06. 323 p.n.e.

Umiera w Babilonie Aleksander III Macedoński (Wielki) król Macedonii z dynastii Argeadów w latach 336-323 p.n.e. Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości. Okres panowania Aleksandra wyznacza granicę między dwiema epokami historii starożytnej: okresem klasycznym i epoką hellenistyczną.

Aleksander III zwany przez potomnych Wielkim lub Macedońskim urodził się 20 lub 26 lipca 356 roku p.n.e. Jego ojcem był twórca potęgi Macedonii, Filip II z dynastii Argeadów (382-336 p.n.e.). Matką była Olimpias, córka króla Epiru Neoptolemeosa. Aleksander już jako dziecko odznaczał się odwagą i olbrzymią ambicją. Odebrał też staranne wykształcenie, a jednym z jego nauczycieli był Arystoteles.

W roku 340 p.n.e. Filip II, wyprawił się na podbój Bizancjum, a Aleksander został mianowany regentem Macedonii. Stłumił wówczas zbrojnie powstanie trackiego plemiena Majdów. W roku 338 Aleksander przyczynił się walnie do zwycięstwa armii macedońskiej w bitwie pod Cheroneją. Bitwa ta przyniosła Filipowi II hegemonię w Grecji poprzez zdominowany przez Macedonię Związek Koryncki.

Droga do tronu:

Rok po bitwie pod Cheroneją Filip II wziął za żonę (ósmą) Kleopatrę-Eurydykę. Związek ten stanowił zagrożenie dla pozycji Olimpias, dotychczas najważniejszej żony Filipa II, oraz Aleksandra III. Podczas uczty weselnej doszło do kłótni między Filipem II i Aleksandrem, podczas której ojciec usiłował po pijanemu zabić syna. W wyniku tego incydentu Aleksander i Olimpias musieli udać się na wygnanie do Epiru. Po kilku miesiącach doszło jednak do pojednania. Gdy jednak Kleopatra-Eurydyka urodziła syna, Aleksander znalazł się na dworze w izolacji. Latem 336 roku p.n.e, podczas publicznej uroczystości, Filip II został zamordowany przez swego byłego kochanka - Pauzaniasza z Orestis. Choć motyw zbrodni był przede wszystkim osobisty, nienawiść Pauzaniasza była podsycana przez Olimpias, chcącą wykorzystać go do swych celów. Sam Pauzaniasz został zgładzony zaraz po zamachu by nie mógł wyjawić inspiratorów zamachu. Po śmierci ojca Aleksander III został obwołany królem. Wkrótce rozpoczął on czystki w najwyższych kręgach władzy. Zwołał też zjazd Związku Korynckiego, na którym został ogłoszony nowym przywódcą wyprawy przeciwko Persji.

Podbój Azji Mniejszej:

Już jako król Macedonii, w roku 335 p.n.e., Aleksander III wyruszył na podbój Tracji i Ilirii. Następnie krwawo stłumił bunt Teb, które zostało całkowicie zniszczone, a jego mieszkańcy wymordowani lub sprzedani w niewolę. W tym samym czasie z rozkazu Olimpias dwoje maleńkich dzieci Filipa II i Kleopatry-Eurydyki zostało zamordowanych przez wrzucenie do pieca, zaś ich matka na wieść o tym popełniła z rozpaczy samobójstwo. W roku 334 p.n.e. Aleksander Wielki rozpoczął planowaną jeszcze przez swego ojca wojnę z Persją. W maju pokonał Persów nad rzeką Granik (Granikos, Granicus), a następnie opanował całą Anatolię. Większość miast greckich (okupowanych przez Persów) poddawała się bez walki i jedynie Milet i Halikarnas musiały być oblegane. W mieście Gordion rozsupłał, a właściwie rozciął niemożliwy wg legendy do rozplątania węzeł (węzeł gordyjski). Legenda mówiła też, że ten, kto rozsupła węzeł gordyjski ma zostać władcą Azji.

Podbój Fenicji i Egiptu:

Z Azji Mniejszej Aleksander Wielki skierował się do Fenicji (dzisiejsza Syria i Liban). W listopadzie 333 r. p.n.e. pokonał pod Issos armię króla perskiego Dariusza III, który zmuszony był do ucieczki z pola bitwy. Następnie, po ośmiomiesięcznym oblężeniu, Aleksander Wielki zdobył Tyr (29 lipca 332 r. p.n.e.), a jesienią 332 roku p.n.e. wkroczył do Egiptu, gdzie witany był jako wyzwoliciel.

Zarządzający Egiptem perski satrapa (gubernator) wolał uniknąć starcia i poddał się bez walki. Aleksander Wielki 14 listopada 332 r. p.n.e. koronowany został na króla Egiptu (faraona). Podczas swego pobytu w Egipcie Aleksander Wielki założył jedno z najważniejszych miast starożytnego świata - Aleksandrię.

Podbój Mezopotamii, Persji, Baktrii i Sogdiany:

W roku 331 p.n.e. Aleksander Wielki wyruszył na czele liczącej ok. 50 tysięcy żołnierzy armii na podbój Mezopotamii. 30 września lub 1 października 331 roku pobił czterokrotnie silniejszą armię perską pod Gaugamelą. Umożliwiło to Aleksandrowi Wielkiemu zajęcie Babilonu i Suzy, w której znajdował się perski skarbiec. Na początku 330 roku armia Aleksandra Wielkiego opanowała, złupiła i spaliła Persepolis - stolicę Persji. Dariusz III zbiegł, został jednak wkrótce zamordowany w Baktrii (tereny dzisiejszego Uzbekistanu) przez satrapę Bessosa, który ogłosił się królem jako Artakserkses IV. W 329 roku Bessos-Artakserkses IV został pojmany, a rok później stracony. Nie zakończyło to jednak walk w Baktrii i Sogdianie, które zostały w pełni opanowane przez Aleksandra Wielkiego dopiero po długich walkach, w 327 roku p.n.e. Aby podporządkować sobie te niespokojne ziemie, Aleksander Wielki osiedlał w nich licznych kolonistów z Grecji, zwłaszcza weteranów. Poślubił też w 327 roku p.n.e. baktryjską księżniczkę Roksanę. Przejmowanie przez Aleksandra Wielkiego perskich obyczajów wywoływało sprzeciw arystokratów macedońskich, którzy zawiązali spisek. Ostatecznie jednak spisek ten został ujawniony i stał się pretekstem do czystki w wojsku.

Wyprawa do Indii:

Rozochocony dotychczasowym pasmem nieprzerwanych sukcesów Aleksander Wielki wyruszył w 327 roku na podbój Indii. Trudny klimat, odległość od ojczystych ziem i ciężkie walki zniechęciły jednak wojsko, które odmówiło dalszego marszu i wymusiło odwrót. W drodze powrotnej Aleksander Wielki został ranny w płuco, a podczas marszu powrotnego jego armia poniosła ciężkie straty podczas przeprawy przez pustynie. Podczas bitwy pod Hydaspes w Pendżabie w 326 roku p.n.e. padł Bucefał - ulubiony koń Aleksandra, którego dosiadał odkąd był dwunastoletnim chłopcem. Na jego cześć Aleksander Wielki nadał jednemu z założonych przez siebie miast nazwę Bukefala.

Ostatnie miesiące:

Po powrocie z Indii w końcu 325 roku p.n.e. Aleksander Wielki przeprowadził czystkę wśród satrapów, którzy pod jego nieobecność zaczęli wykazywać nadmierną niezależność lub nieudolność i korupcję. W 324 roku p.n.e. Aleksander Wielki poślubił dwie córki królów perskich, dzięki czemu miał łącznie pięć żon. Aleksander Wielki zamierzał w zarządzaniu swoim imperium oprzeć się na miejscowej, zwłaszcza perskiej, arystokracji, której członkom powierzał odpowiedzialne stanowiska. Z drugiej strony, przejmowanie perskich obyczajów, przymusowe śluby greckich żołnierzy z perskimi kobietami czy włączanie oddziałów perskich do armii macedońskiej przysparzały Aleksandrowi Wielkiemu niechęci we własnej armii. Popularności nie przysparzało mu też jego wybujałe ego, które spowodowało, że nakazał miastom greckim uznać się za boga.

Śmierć:

Wiosną 324 roku zmarł Hefajstion - najbliższy przyjaciel, towarzysz wojenny i kochanek Aleksandra Wielkiego. Było to głębokim ciosem dla Aleksandra, który rozpacz usiłował utopić w alkoholu i krwi buntowniczego plemienia Kossejczyków. Następnie Aleksander Wielki rzucił się w wir przygotowań do wyprawy wojennej przeciwko Arabii. W maju 323 roku p.n.e. podczas suto zakrapianej uczty Aleksander Wielki poważnie zaniemógł. Jest prawdopodobne, że został otruty z inicjatywy dowódców wojskowych obawiających się kolejnych czystek.

Po kilkunastu dniach agonii, Aleksander III Wielki, zmarł w Babilonie 10 czerwca 323 roku p.n.e. w wieku zaledwie 32 lat.

Podsumowanie:

Aleksander Wielki nie wyznaczył swego następcy. Wkrótce po jego śmierci jego najbliżsi współpracownicy rozpoczęli serię wojen, tzw. wojny diadochów (następców), trwające od 321 do 286 roku p.n.e. W wojnach tych syn Aleksandra Wielkiego i Roksany, urodzony już po śmierci ojca Aleksander IV odegrał jedynie marginalną rolę nim został zamordowany w wieku 14 lat. Wojny diadochów doprowadziły one ostatecznie do podziału imperium na kilka samodzielnych królestw (tzw. monarchii hellenistycznych) rządzonych przez dynastie wywodzące się od towarzyszy broni Aleksandra Wielkiego. Podczas swego dość krótkiego panowania Aleksander Wielki stał się twórcą imperium obejmującego większość świata znanego starożytnym Grekom. Rozpiętość państwa Aleksandra Wielkiego z zachodu na wschód wynosiła 5 tysięcy kilometrów, a zakładane przezeń kolonie spowodowały olbrzymi rozprzestrzenienie się kultury greckiej. Armia Aleksandra Wielkiego dzięki doskonałemu dowodzeniu nigdy nie przegrała bitwy.

Pamięć o podbojach Aleksandra Wielkiego zapisała się głęboko w kulturze zarówno europejskiej jak i ludów Bliskiego Wschodu i do dziś stanowi przedmiot badań jak i inspiracji dla twórców