18.10.1558 r.
Król Zygmunt II August zainicjował pierwsze międzynarodowe połączenie pocztowe między Krakowem a Wenecją. Data ta jest uważana za początek poczty na ziemiach polskich.
Można chyba zaryzykować stwierdzenie, że u źródeł powstania polskiej poczty legła poniekąd chciwość króla Zygmunta Augusta. Rok po śmierci swojej matki Bony Sforzy rozpoczął on dyplomatyczną walkę o zwrot jej majątku, który wywiozła do Włoch po 40 latach rządów w Polsce. Odzyskiwanie tzw. sum neapolitańskich wymagało utrzymywania stałej korespondencji z agentami i prawnikami w Neapolu, Rzymie, Wiedniu czy Madrycie, a zatem konieczne było takie zorganizowanie komunikacji, które zapewniałoby szybkie przesyłanie wiadomości, ale też – a może przede wszystkim – zabezpieczało przed przechwytywaniem tajnych listów z raportami.
18 października 1558 r. Zygmunt August „ustanowił stałe połączenie pocztowe między Krakowem a Wenecją przez Wiedeń za pomocą poczty, czyli koni rozstawnych". W dokumencie Zygmunt August w następujący sposób motywuje jej powstanie: „Mając na oku własną tudzież Naszych poddanych wygodę, abyśmy zarówno My jak i oni mogli do Włoch przesyłać zarówno listy jako też inne tam załatwiać sprawy". Jako pierwszy pocztą zarządzał Prospero Provana, Włoch z polskim szlachectwem. Z czasem Provana oprócz realizacji zadań przydzielonych mu przez króla zaczął też realizować zlecenia od możnowładców i zamożnych kupców. A że miał monopol na przesyłki na trasie Kraków–Wiedeń–Wenecja (i nie tylko), to wkrótce zaczęło mu się świetnie powodzić.
I tu na historyczną scenę wkracza demon międzykorporacyjnej konkurencji. Powodzenie Provany wzbudziło zazdrość innego wielkiego gracza na rynku usług pocztowych – potężnej rodziny de Taxis (Franz von Taxis był twórcą pierwszego systemu pocztowego w Europie w XVI w.), która miała silne poparcie samego cesarza Ferdynanda Habsburga (notabene rodu znienawidzonego przez Bonę, który de facto ją zamordował). Rodzina de Taxis ostatecznie wyrugowała Provanę z intratnego interesu i po trwających kilka lat intrygach jej przedstawiciel Krzysztof de Taxis przejął także polskie połączenia pocztowe. Jak mu się udało omamić króla Zygmunta Augusta, by ten oddał przesyłaną korespondencję pod cesarską kontrolę, nadaje się już na inny artykuł. Dość powiedzieć, że Provana po pięciu latach dyrektorowania został ostatecznie dzierżawcą dóbr królewskich oraz przykrakowskich kopalni soli.
Krzysztof de Taxis objął władztwo 11 lipca 1562 r. i od tego dnia była to już Poczta Polska, bo taką nazwę nadał tej instytucji król. Radość Taxisów nie trwała jednak długo, bo ze względu na niewywiązywanie się z obowiązków dwa lata później król odebrał im przywilej gospodarowania polskim przesyłkami i przyznał go kolejnemu Włochowi Piotrowi Maffonowi, a następnie (1569 r.) Sebastianowi Montelupiemu. Przez cały ten czas główna siedzibą Poczty Polskiej był Kraków.
Kolejne wieki to stały rozwój i reorganizacja Poczty Polskiej. Szczególne znaczenie zyskała ona za czasów Stanisława Augusta, kiedy stała się najlepiej zorganizowaną instytucją tego typu w Europie. Działała sprawnie, realizowała coraz to nowe połączenia, przewożąc zarówno przesyłki urzędowe, jak i prywatne. Prężny rozwój Poczty Polskiej przerwał na wiele dziesięcioleci upadek powstania kościuszkowskiego i trzeci rozbiór Polski, po którym instytucja ta znalazła się w rękach trzech zaborców.
Nawet po zniesieniu autonomii Królestwa Polskiego w wyniku upadku powstania styczniowego polscy pocztowcy nadal brali czynny udział w walce z zaborcą. Tuż pod okiem zaborczych służb i agentury powstawały tajne biura ekspedycji, w których przygotowywano przesyłki przeznaczone dla oddziałów konspiracyjnych. Jak czytamy na stronie Poczty Polskiej, paczki przeznaczone dla konspiratorów były sprytnie maskowane. Często też wykorzystywano zaszyfrowane adresy, które mogli odczytać wyłącznie tzw. galopeni, czyli specjalni kurierzy. Żeby uchronić powstańczą korespondencję przed konfiskatą, lokale ekspozytury był często zmieniane. Istniały też biura pomocnicze, które najczęściej mieściły się w sklepach i magazynach handlowych. Odrodzenie Poczty Polskiej nastąpiło po odzyskaniu niepodległości w 1918 r.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz