Przywrócić pamięć – historia komandora Z. Przybyszewskiego, bohaterskiego obrońcy Helu

16 grudnia 1952 roku w mokotowskim więzieniu strzałem w tył głowy został zamordowany bohaterski dowódca 31. Baterii Artylerii Nadbrzeżnej na Helu komandor Zbigniew Przybyszewski (ur. 22 września 1907). Miejsce jego pochówku aż do 2014 roku pozostawało tajemnicą czerwonych oprawców.

Zbigniew Przybyszewski w 1931 roku rozpoczął służbę, doskonaląc swoje umiejętności na kolejnych polskich okrętach, m.in. dowodząc okrętowymi działami. Ponieważ zyskał opinię wspaniałego artylerzysty, w 1938 roku już w stopniu kapitana, został mianowany dowódcą 31. Baterii im. Heliodora Laskowskiego na cyplu helskim. W jej skład wchodziły cztery najpotężniejsze na polskim Wybrzeżu działa Bofors wzór 1930 kaliber 152,4 mm.

Podczas wojny obronnej 1939 roku komandor Przybyszewski kierując ich ogniem, pomimo odniesionej rany, stawiał opór niemieckim siłom aż do 2 października. W tym czasie nie tylko opierał się atakom i utrzymywał dyscyplinę wśród swoich żołnierzy, lecz również stoczył pojedynki artyleryjskie z pancernikami “Schleswig-Holstein” i “Schlesien”. Pomimo przewagi wroga bateria dzięki dobremu maskowaniu i dowodzeniu nie została poważniej uszkodzona.

Po kapitulacji Helu komandor Przybyszewski trafił do niemieckiej niewoli. Wraz z zakończeniem wojny powrócił do Marynarki Wojennej i za niezłomną postawę podczas września 1939 roku został odznaczony Orderem Virtuti Militari.

Pomimo kolejnych awansów 18 września 1950 roku został aresztowany przez komunistyczne władze, a następnie po miesiącach tortur bezprawnie skazany pod fałszywym zarzutem działalności szpiegowskiej podczas tzw. “procesu komandorów” na śmierć.

Szczątki komandora Przybyszewskiego zostały zidentyfikowane podczas prac ekshumacyjnych na powązkowskiej “Łączce”.
Obecnie jego imię nosi Muzeum Obrony Wybrzeża w Helu.

Cześć Jego Pamięci!

Autor: Jarosław Brzózka, Historia – Wczoraj i Dziś

Od redakcji:

Ten niezwykły Bohater, dla którego honor i Ojczyzna była największymi wartościami, został odznaczony najwyższymi polskimi odznaczeniami:

Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari – nr 11741, na mocy decyzji władz polskich na Uchodźstwie dnia 30 października 1946 r.
Order Krzyża Grunwaldu III klasy
Medal Za udział w wojnie obronnej 1939
Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk
Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – pośmiertnie, 2011

16 grudnia 2017 odbył się uroczysty, państwowy pogrzeb komandora Zbigniewa Przybyszewskiego oraz kontradmirała Stanisława Mieszkowskiego i kontradmirała Jerzego Staniewicza. Pochowani zostali na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni-Oksywiu w Kwaterze Pamięci