był jednym z najwybitniejszych wodzów
w dziejach Rzeczypospolitej Obojga Narodów – symbolem nieustępliwości, odwagi i bezwzględnej determinacji w obronie ojczyzny. Urodził się w Czarncy w województwie sandomierskim, w rodzinie niezbyt zamożnej szlachty, która jednak posiadała rozległe koneksje na dworze królewskim. Jako młody człowiek kształcił się prawdopodobnie w kolegium jezuickim, a następnie rozpoczął służbę wojskową, zaciągając się do niesławnych, lecz doświadczonych Lisowczyków – formacji lekkiej jazdy, znanej z brawury i brutalności. W tym czasie zdobył pierwsze doświadczenia bojowe w wojnach z Turcją i Tatarami oraz w starciach ze Szwedami w Inflantach.
Jego prawdziwa kariera rozpoczęła się pod dowództwem hetmana Stanisława Koniecpolskiego, gdzie Czarniecki wyróżnił się jako żołnierz zdyscyplinowany, lojalny i skuteczny. Walczył w kampaniach przeciw Kozakom i Tatarom, między innymi w bitwie pod Martynowem. Podczas powstania Chmielnickiego w 1648 roku został wzięty do niewoli przez Kozaków pod Żółtymi Wodami, ale po wykupieniu kontynuował służbę, zdobywając coraz wyższe stopnie wojskowe i uznanie wśród współczesnych.
Przełomowym momentem w jego życiu okazał się potop szwedzki. Gdy w 1655 roku armia Karola X Gustawa zalała Rzeczpospolitą, wielu dowódców i magnatów przeszło na stronę wroga. Czarniecki, choć początkowo musiał skapitulować w Krakowie, pozostał lojalny wobec Jana Kazimierza i rozpoczął nieustępliwą wojnę partyzancką, która na trwałe zapisała się w historii Polski. Działał z niezwykłą determinacją, uderzając na oddziały szwedzkie z zaskoczenia, nękając ich linie zaopatrzenia i odbijając z rąk wroga kolejne miasta i twierdze. Szczególną sławę przyniosło mu zwycięstwo pod Warką w 1656 roku – jedno z pierwszych zwycięstw nad Szwedami w tej wojnie.
Jego taktyka „wojny szarpanej” okazała się niezwykle skuteczna i przyczyniła się do stopniowego wypierania najeźdźców z ziem polskich. W kolejnych latach Czarniecki prowadził działania w Wielkopolsce, Małopolsce i na Litwie, walcząc nie tylko ze Szwedami, lecz także z wojskami Jerzego II Rakoczego z Siedmiogrodu. W 1658 roku, na prośbę Danii, wyruszył z korpusem ekspedycyjnym do Jutlandii, gdzie wsławił się zdobyciem twierdzy Kolding i przeprawą przez cieśninę Alsen – wydarzenie, które zostało później upamiętnione w polskim hymnie narodowym.
Po zakończeniu wojny ze Szwecją Czarniecki zwrócił się przeciwko Moskwie. W 1660 roku odniósł zwycięstwa pod Połonką i Kuszlikami, skutecznie broniąc wschodnich granic Rzeczypospolitej. Mimo rosnącej sławy, jego pozycja polityczna była niepewna – był nielubiany przez część magnaterii, a jego bezwzględność na polu walki oraz brutalność wobec ludności cywilnej (zwłaszcza na Ukrainie) budziły kontrowersje już wśród współczesnych. W 1664 roku otrzymał buławę hetmańską, a krótko potem tytuł wojewody kijowskiego. W czasie kolejnej wyprawy przeciw Kozakom zachorował – rana, którą odniósł, uległa zakażeniu i w lutym 1665 roku Stefan Czarniecki zmarł w Sokołówce.
Został pochowany w Warszawie, ale jego dziedzictwo przetrwało znacznie dłużej niż jego epoka. W pamięci potomnych Stefan Czarniecki funkcjonuje jako archetyp nieustępliwego patrioty, który w czasie największego zagrożenia dla Rzeczypospolitej nie zdradził króla i stanął do walki nawet wtedy, gdy wydawało się, że wszystko jest stracone. Choć jego metody bywały bezlitosne, a działania kontrowersyjne, nie sposób odmówić mu talentu militarnego i zasług dla państwa. Jako jedyny polski dowódca został wspomniany w hymnie narodowym, a jego imię na zawsze pozostało symbolem oporu i wojskowej odwagi.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz