Pablo Picasso niszczył kobiety.

 Przytulność

Miała 21 lat. On — 61.

A kiedy spróbowała odejść, Pablo Picasso spojrzył na nią i roześmiał się:

„Nikt nie odchodzi od Picassa”.

A jednak odeszła — i została jedyną kobietą, która to zrobiła.

Pablo Picasso niszczył kobiety.

Nie w przenośni. Dosłownie.

Marie-Thérèse Walter, jego kochanka, popełniła samobójstwo cztery lata po jego śmierci, nie potrafiąc żyć bez niego nawet wtedy, gdy już go nie było. Dora Maar, wybitna fotografka, którą sportretował jako Płaczącą kobietę, po odrzuceniu przez niego spędziła lata w szpitalach psychiatrycznych. Jacqueline Roque, jego druga żona, odebrała sobie życie trzynaście lat po jego śmierci.

Schemat był zawsze ten sam: Picasso znajdował młodą, utalentowaną kobietę. Pochłaniał ją — jej młodość, talent, tożsamość. Malował ją obsesyjnie, unieśmiertelniając na płótnie, jednocześnie niszcząc w realnym życiu. A gdy kończył, przechodził do następnej.

Mówił, że kobiety są „boginiami albo wycieraczkami”. Nazywał je też „maszynami do cierpienia”.

Przez dziesięciolecia żadna kobieta nie potrafiła wyrwać się spod jego wpływu. Zostawały, aż je złamał — albo rozpadały się, próbując odejść.

Aż pojawiła się Françoise Gilot.

Paryż, 1943 rok. Miasto pogrążone w mroku okupacji, kawiarnie półpuste, atmosfera ciężka od napięcia. W zadymionym pomieszczeniu Françoise — studentka malarstwa o przenikliwym spojrzeniu i żelaznej woli — poznała 61-letniego Picassa.

Spojrzał na nią i powiedział:

— Jesteś taka młoda. Mógłbym być twoim ojcem.

Odpowiedziała spokojnie:

— Ale nie jesteś.

Taka właśnie była Françoise — delikatność połączona z twardością stali.

Przez dziesięć lat żyła w jego świecie. Malowała. Kochała go. Urodziła mu dwoje dzieci — Claude’a i Palomę. Malował ją setki razy, nazywał swoją muzą, „kobietą, która widzi za dużo”.

Ale Françoise zobaczyła coś, czego inne nie widziały — zobaczyła pułapkę.

„Kochałam go” — mówiła później — „ale widziałam też, jak potrzebował niszczyć to, co kochał najmocniej”.

Na początku lat 50. maska Picassa opadła. Człowiek, który uwodził ją geniuszem i urokiem, stał się okrutny. Żądał absolutnego uwielbienia, nie partnerstwa. Każda rozmowa zamieniała się w walkę o dominację. Każde milczenie — w psychologiczną grę.

Zestawiał ją ze swoimi kochankami. Umniejszał jej sztuce. Wpadał w gniew, gdy okazywała niezależność.

„Chciał być jednocześnie Bogiem i dzieckiem” — wspominała. — „A w takim świecie nie było miejsca dla nikogo poza nim”.

Inne kobiety pod tym naciskiem się łamały. Dora Maar próbowała się buntować i skończyła w klinice. Marie-Thérèse godziła się na rolę wiecznej kochanki.

Ale Françoise była inna.

Pewnego poranka w 1953 roku, po kolejnej nocy kłótni i manipulacji, spojrzała w lustro w willi w Vallauris. Miała 32 lata — a czuła się stara. Za nią wisiały obrazy Picassa, jak czujne oczy.

Po raz pierwszy zobaczyła siebie naprawdę.

Odwróciła się do niego i powiedziała spokojnie:

— Odchodzę.

Picasso wybuchnął śmiechem. Niedowierzającym, zimnym.

— Nie możesz odejść. Nikt nie odchodzi od Picassa.

A jednak odeszła.

Spakowała rzeczy. Zabrała dzieci. Wyszła z willi. Poza jego cieniem. Poza jego kontrolą.

Bez dramatu. Bez scen. Tylko cicha siła kobiety odzyskującej siebie.

Françoise nie zniknęła.

Malowała dalej. Sama wychowała dzieci. Odbudowała karierę — galeria po galerii, obraz po obrazie.

W 1964 roku zrobiła coś, co wstrząsnęło światem sztuki — opublikowała książkę Życie z Picassem. Szczere, bezkompromisowe wspomnienia, które zburzyły mit.

Wywołało to skandal. Krytycy nazywali ją mściwą. Znajomi Picassa — zdrajczynią. Picasso próbował zablokować publikację we Francji.

Françoise mówiła o wolności.

„Byłam winna tę prawdę innym kobietom. Żeby wiedziały, że też mogą przetrwać”.

Książka stała się światowym bestsellerem. Po raz pierwszy świat zobaczył, co kryło się za geniuszem Picassa — manipulację, okrucieństwo, niszczenie kobiet, które go kochały.

A wolność stała się największym dziełem Françoise.

Po latach znów się zakochała — w Jonaszu Salku, twórcy szczepionki przeciw polio.

Kontrast był ogromny.

„Picasso chciał posiadać świat” — mówiła. — „Jonas chciał go uleczyć”.

Wyszła za Salka w 1970 roku. Byli razem aż do jego śmierci w 1995. Z nim znalazła to, czego Picasso nigdy nie potrafił dać — miłość opartą na szacunku.

Jej sztuka rozkwitła. Jej obrazy zaczęły trafiać do największych muzeów świata: Met, MoMA, Centre Pompidou. Opowiadały o przetrwaniu, sile i odrodzeniu.

Stała się tym, czego Picasso najbardziej się bał — artystką zapamiętaną dzięki własnemu talentowi, nie jego.

Picasso zmarł w 1973 roku, mając 91 lat — otoczony bogactwem i sztuką, ale ostatecznie samotny.

Françoise żyła do 2023 roku. Zmarła spokojnie w wieku 101 lat — przeżyła go o pół wieku.

Przez te lata malowała, uczyła, inspirowała. Patrzyła, jak dorastają jej dzieci i wnuki. Udowodniła, że kobieta może przetrwać największego artystę XX wieku i wyjść z tej historii nie jako przypis — lecz jako siła.

Pod koniec życia zapytano ją, skąd wzięła odwagę, by odejść.

Uśmiechnęła się i odpowiedziała:

„Bo wolność to jedyna miłość, którą naprawdę warto zachować”.

Picasso malował jej twarz setki razy, próbując ją zatrzymać.

Ale to Françoise stworzyła własny los.

Miała 21 lat, gdy poznała najpotężniejszego artystę świata.

Miała 32, gdy go zostawiła.

Zmarła w wieku 101 lat — spędzając siedem dekad, udowadniając, że nigdy nie była czyjąś muzą.

Zawsze była artystką.

Picasso zniszczył wiele kobiet.

Poza jedną.

Françoise Gilot nie tylko przetrwała Picassa.

Wyszła z jego cienia i poszła ku własnemu światłu — i już w nim pozostała.

Czasem największym aktem tworzenia jest odmowa bycia zniszczonym.