Wczoraj minęła 103. rocznica ostatniej parady Białej Armii, która odbyła się we Władywostoku 26 maja 1922 roku — w pierwszą rocznicę obalenia przez siły „białych” lokalnego, lewicowego rządu podporządkowanego Republice Dalekiego Wschodu.
Zapraszam na wątek o ostatnim bastionie „białego” ruchu na terytorium byłego Imperium Rosyjskiego i o końcu wojny domowej w R osji.
W 1921 roku wojna domowa w Rosji dobiegała końca. Główne frakcje „białych”, takie jak Armia Ochotnicza, Armia Dońska, Armia Syberyjska czy Armia Północno-Zachodnia, zostały rozbite przez Armię Czerwoną.
Jedynie miejscami nieliczne ugrupowania „białych” kontynuowały jeszcze walkę, mającą już wyłącznie charakter partyzancki.
W tym czasie władza sowiecka na Dalekim Wschodzie była jeszcze słaba i nie była w stanie w pełni kontrolować tak rozległego regionu. Również wśród miejscowej ludności bolszewicy nie cieszyli się dużym uznaniem – przyczyną były głęboki kryzys, wysoki poziom przestępczości, nakładanie absurdalnych podatków na lokalne społeczności żyjące według własnych tradycyjnych norm (jak miało to miejsce w stosunku do Tunguzów), a także jawne nadużycia przy podziale „spadku po starym reżimie”.
Dla władz sowieckich dodatkowym problemem w tym regionie pozostawała wciąż aktywna działalność niedobitków – pozostałości dawnej Armii Syberyjskiej admirała Kołczaka, zwłaszcza kappelowców, oddziałów atamana Siemionowa oraz „białych” partyzantów, którzy nie złożyli broni i jedynie wyczekiwali sprzyjających okoliczności do ponownego sięgnięcia po nią.
Rosnąca niechęć do władzy sowieckiej doprowadziła w nocy z 30 na 31 marca 1921 roku do pierwszego zbrojnego wystąpienia białogwardzistów.
Z powodu braku doświadczonych i zdecydowanych przywódców zostało ono jednak ostatecznie stłumione przez bolszewików.
24 maja do Mikołajewska nad Amurem przybył z Władywostoku oddział, który podjął próbę aresztowania kilku kappelowców, lecz został rozbity przez „białych” powstańców. Wydarzenie to doprowadziło do wyparcia bolszewików z okolicznych miejscowości oraz zajęcia kolejnych terenów przez siły antybolszewickie.
Przełomowym wydarzeniem był 26 maja 1921 roku, kiedy to grupa zdeterminowanych białogwardzistów przybyła do Władywostoku, by uwolnić aresztowanych towarzyszy.
Od ich ataku na konwój rozpoczęło się powstanie w mieście. W trakcie walk ulicznych oddziały „białych” zajęły dworzec kolejowy, telegraf, pocztę, bank państwowy, zarząd miejski oraz sztab wojskowy.
Wieść o tych wydarzeniach wywołała popłoch wśród miejscowych bolszewików, którzy w pośpiechu opuścili miasto.
W wyniku dokonanego przewrotu we Władywostoku utworzono Tymczasowy Rząd Przyamurski, w którym główną rolę odgrywali miejscowi, wpływowi przedsiębiorcy – bracia Nikołaj i Spiridon Mierkułowowie. Powołano także Zgromadzenie Ludowe, pełniące funkcję władzy ustawodawczej, złożone z działaczy niepowiązanych z bolszewikami.
Na czele powstańczych sił stanął generał Wierzbicki, dawny dowódca antybolszewickich oddziałów Armii Syberyjskiej admirała Kołczaka.
Przez rok władza we Władywostoku i całym Kraju Nadmorskim pozostawała w rękach „białych”. Pierwszą – i jak się później okazało, ostatnią – rocznicę tej władzy postanowiono uczcić paradą wojskową, która była zarazem ostatnią paradą w ogóle w całym rosyjskim Białym Ruchu.
W czerwcu 1922 roku we Władywostoku władzę przejął generał Michaił Dieterichs – postać bardzo ciekawa w kontekście rosyjskiego „białego” ruchu. Na początku 1919 roku osobiście nadzorował śledztwo w sprawie zabójstwa carskiej rodziny Mikołaja II, które prowadził Nikołaj Sokołow.
Udział w tym śledztwie wywarł na nim głębokie piętno, skłaniając go do refleksji nad rewolucją i wojną domową. Doprowadziło go to do duchowego zrozumienia konfliktu jako starcia sił chrześcijańskich, opartych na monarchii, z siłami antychrześcijańskimi.
Był przekonany, że jedynie przywrócenie prawosławnej monarchii może ocalić Rosję przed dalszym upadkiem oraz ochronić świat przed destrukcyjnym wpływem komunizmu.
Kiedy przejął pełnię władzy wojskowej i cywilnej w Kraju Nadmorskim, zwrócił się ku ideałowi Świętej Rusi jako jedynej doktrynie mogącej przeciwstawić się bolszewickiej ideologii. Jako główny cel swoich rządów ogłosił restaurację dynastii Romanowów.
Mianował się Wojewodą Ziemskim, przemianowując Białą Armię Powstańczą na Hufce Ziemskie, a pułki na drużyny. Siły te liczyły nieco ponad 6 tysięcy żołnierzy. Organizował modlitwy i procesje, występując w stroju bojara z czasów cara Aleksego Michajłowicza.
Za jego rządów podstawową jednostką administracyjną stały się cerkiewne parafie, których kierownictwo wybierano losowo, co miało wyrażać wolę Bożą. Sam jednak Wojewoda Ziemski pozostawał całkowicie uzależniony od kontrolujących Przymorze Japończyków.
We wrześniu 1922 roku generał Dieterichs podjął próbę ofensywy w kierunku Chabarowska, która mimo początkowych sukcesów zakończyła się niepowodzeniem.
Próby przeprowadzenia mobilizacji oraz zbierania datków okazały się bezskuteczne – ludność uchylała się od obu tych form wsparcia. 14 października 1922 roku Armia Ludowo-Rewolucyjna Republiki Dalekowschodniej rozpoczęła operację nadmorską, mającą na celu zdobycie Kraju Nadmorskiego, ostatniego bastionu „białych” w Rosji. Białogwardziści zostali rozbici przez przeważające siły przeciwnika, a resztki wojsk generała Dieterichsa ewakuowały się na okrętach Flotylli Syberyjskiej.
Zdobycie Kraju Nadmorskiego przez bolszewików oznaczało ostateczne wyparcie „białych” z terytorium byłego Imperium Rosyjskiego i jest powszechnie uznawane przez historyków za oficjalny koniec rosyjskiej wojny domowej.
O tych wydarzeniach powstała jedna z najsłynniejszych sowieckich pieśni poświęconych wojnie domowej w Rosji. https://youtu.be/ydjBg8oErHI Na nagraniu z parady można dostrzec wiele wówczas wpływowych postaci:
Generał Wierzbicki wraz z Nikołajem Mierkułowem i Spirydonem Mierkułowem.
Dowódca parady generał Wiktoryn Mołczanow.
Przewodniczący Tymczasowego Rządu Przyamurskiego Spirydon Mierkułow przyjmuje meldunek od dowódcy parady generała Mołczanowa. Po prawej stronie generał Wierzbicki.
Poniżej fragment wspomnianego w wątku opadlotowywania ludów zamieszkujących Syberię i Daleki Wschód przez sowiecką władzę.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz