Miklos Horthy a węgierscy faszyści- TO NIE BYŁA PRZYJAŹŃ
Zapraszam na nitkę o Horthym. Zgodnie z zapowiedziami będzie o admirale, będzie kontrowersyjnie i będzie dzisiaj, gdyż o reformacji było wczoraj.
"Węgry były królestwem, tylko że jakby zawieszonym, a rolę króla odegrał właśnie Miklós Horthy. Były to rządy autorytarne, rodzaj konserwatywnej dyktatury, z różnymi ograniczeniami demokracji" Ocena ta jest dosyć trafna. Szczególnie należy zwrócić uwagę na formę „ograniczenia demokracji” gdyż cenzura prasy nie była ostra, funkcjonowało niezawisłe sądownictwo oraz parlament. Jednakże w kraju zapanowuje tzw. Biały terror, wymierzony głównie w komunistów od Beli Kuna. Partie nawiązujące do komunizmu zostają zdelegalizowane. Tutaj należy wspomnieć, że skazanych na więzienie zostało wielu przyszłych polityków Węgierskiej Republiki Ludowej, w tym sam przyszły krwawy stalinista Rakosi, który po latach wspominał iż Horthy nie skazał mnie na śmierć, ja nie powtórzę jego błędu. Oprócz tego Horthy odnosił się dosyć niechętnie do reform gospodarczych w polityce rolnej acz w obliczu wielkiego kryzysu powołał na stanowisko premiera Gyula Gömbösa, który zwalczał załamania gospodarcze nie doprowadzając kraju do ruiny. Do końca wojny w zasadzie wieś węgierska była uboga a większość majątków należała do wąskiej grupy właścicieli ziemskich. Nie miało to dobrego wpływu na gospodarkę węgierską- w dwudziestoleciu Węgry znajdowały się na peryferiach Europy i tak też wyglądała ich produkcja rolna. Podniesienie stopy życiowej na wsi miało miejsce dopiero za Imre Nagya w latach 50. Jednakże największą rolę w rządach Horthyego odegrał irredentyzm. Społeczeństwo węgierskie zostało straumatyzowane przez Trianon i domagało się jego rewizji. W szkołach węgierskich przed wybuchem wojnym przed lekcjami powtarzana była formuła:
NEM! NEM! SOHA! (Nie, nie, nigdy) O akceptacji Traktatu w Trianon
I
"Wierzę w jednego Boga, Wierzę w dawnych Węgier zmartwychwstanie"
I właśnie z kwestia irredentyzmu jest jednym z punktów wyjścia dla strzałokrzyżowców W 1933 r. hrabia Fidél Pálffy złożył w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych wniosek o rejestrację Partii Narodowo-Socjalistycznej i... otrzymał odmowę. Opisane w dokumentach ideowych symbole – brunatna koszula oraz czerwona opaska z białym kołem i swastyką były wprost skopiowane od Hitlera. Pálffy stwierdził, że "koszula nie będzie brunatna, lecz zielona, opaska nie czerwona, lecz w biało-czerwone pasy Árpáda, a zamiast swastyki niech będą skrzyżowane strzały”. Stały się one symbolem strzałokrzyżowców, których liderem został Ferenc Szalasi- były oficer wojskowy, z pochodzenia Węgier, Słowak i Ormianin. Szalasi w 1935 publikuje broszurę "Plan budowy państwa węgierskiego" będącą podstawą jego ideologii- hungaryzmu. Była ona bardziej zbliżona do nazizmu niż do idei Horthyego. Szalasi domagał się poprawienia warunków życia chłopów i robotników, przesiedlenia żydów na tereny Bliskiego Wschodu, rewizji Trianon poprzez dobrowolny powrót Słowaków i Rumunów w granice Węgier oraz zbliżenia relacji niemiecko-węgierskich. W tym samym roku założył partię Woli Narodu, która w następnych latach była często delegalizowana i zmieniała nazwy. Z Horthym nie miała nic wspólnego. Horthy nie chciał gwałtownych zmian gospodarczych, żydzi jako według rządów węgierskich współodpowiedzialni za rewolucję Beli Kuna mieli numerus clasus w wysokości 6% na uniwersytetach, ale nie domagał się ich przeniesienia na Madagaskar czy masowych zabójstw. Rewizja Trianonu w ramach Pax Hungarica była dla każdego normalnego człowieka o zdrowych zmysłach wręcz awykonalna a współpraca z Niemcami hitlerowskimi miała charakter zdecydowanie pragmatyczny, tak jak to miało miejsce przy rozbiorze Czechosłowacji, gdzie admirał zwrócił się do Hitlera i Mussoliniego z prośbą o arbitraż dotyczący Zakarpacia- które ostatecznie trafiło do Węgier. Strzałokrzyżowcy nie byli sojusznikami Horthyego. Rządy węgierskie początkowo odnosiły się do nich, jako do bojówkarzy ze względu na rozboje i ataki na synagogi.Dodatkowo prawo zakazywało partii narodowo-socjalistycznych od 1933 roku. Skutkiem były częste aresztowania strzałokrzyżowców, w tym samego Szalasiego pierw zwolnionego z wojska za działalność polityczną a następnie aresztowanego. Jednakże nie była to dobra metoda walki. Strzałokrzyżowcy w przededniu wojny zyskiwali na poparciu a aresztowania sprawiały, że więźniowie byli porównywani do Horsta Wessela. W wyborach z 1939 zebrali oni 15% miejsc w parlamencie. I niewiadomo, co by się stało gdyby nie wybuchła II wojna światowa. Strzałokrzyżowcy krytykowali Horthyego za pomoc Polakom, twierdząc, że Węgry powinny zbliżyć się bardziej do III Rzeszy. Zaraz potem zaczęli tracić na poparciu ze względu na spełnienie ich postulatów. W 1938 weszło rozszerzenie numerus clasus. Do wiosny 1941 r. przyłączył do Węgier Zakarpacie i północną część Siedmiogrodu. Poza tym sytuacja gospodarcza związana z wojną doprowadziła do odczuwalnego wzrostu płac i zmniejszenia bezrobocia. Tak jak przed wojną szacuje się, że strzałokrzyżowców było nawet 300 tysięcy, tak tu ich szeregi zaczęły się topić. Co robił Horthy i premier Teleki? To, co uważali, że musieli. Węgry odzyskały część terytorium, ale były sojusznikiem III rzeszy. Presji sojusznictwa nie wytrzymał premier Teleki strzelając sobie w głowę w przedeniu ataku na Jugosławię, z która podpisywał pokój. Węgry dokonują go niechętnie. Tu należy zaznaczyć, że admirał wyciągał konsekwencje za inicjowanie masakr, takich jak ta w Nowym Sadzie. W 1943 200 tysięcy Węgrów powędrowało na front wschodni, głównie byli to lokalni chłopi nieprzygotowani do walki. Większość z nich zginęła. Część z nich ogłuchła- na wsi słuchali co najwyżej śpiewających ptaszków a nie huku dział. Wstrząśnięty tą masakrą Horthy podjął się zakulisowych rozmów z aliantami, o których jednak dowiedział się Berlin. W marcu 1944 niemieckie wojska zajęły Węgry. Wtedy Węgrami zaczął rządzić Döme Sztójay, były ambasador Węgier w Berlinie. Na początku kwietnia 1944 r. jego rząd nakazał, by Żydzi powyżej szóstego roku życia nosili żółte gwiazdy Dawida, a na prowincji utworzono getta. W Budapeszcie skupiono Żydów w oddzielnych kamienicach oznaczonych gwiazdami i będących w istocie minigettami. Część żydów został wysłana do Niemiec, jako robotnicy. W rzeczywistości ginęli. Pod koniec czerwca 1944 r. wstrząśnięty Horthy nakazał wstrzymać wywózkę. Jego polecenie było sabotowane – ostatnie transporty wyjechały do Auschwitz 8 i 9 lipca 1944 r. Wysłannicy Horthyego uzgodnili 14 października z Sowietami zawieszenie broni. 15 października Horthy powiadomił o tym naród, jednakże Niemcy zmusili go do powołania na premiera Szalasiego. Oczywiście nie chciał się na to zgodzić. Zagrożono mu jednak zamordowaniem jego syna, wcześniej porwanego. Z ogromnym bólem: zgodził się. Ferenc Szalasi został premierem. Na początku listopada 1944 r. Ferenc Szálasi złożył przysięgę na węgierską koronę i kazał się tytułować „przywódcą narodu”. Ustanowił państwo stanowe i zakazał działalności organizacjom społecznym, m.in. związkom zawodowym. Paradoksalnie Szalasi denerwował nawet Niemców- chciał pokwitowań za każdego żyda, gdyż sądził, że są oni na sprzedaż. Strzałokrzyżowcy wprowadzali terror na ulicach poprzez chociażby samowolkę w łapaniu żydów i rozstrzeliwanie każdego choćby podejrzanego o żydowskie pochodzenie. Utworzono getto w Budapeszcie dopiero pod koniec 1944. Szalasi w tym czasie zajmował się też głoszeniem teorii, jakoby Jezus był spokrewniony z narodem węgierskim a sami Węgrzy byli aryjczykami. Rządy Szalasiego nie trwały długo, bo rządził między 16 października 1944 a 28 marca 1945. W kwietniu uciekł do Austrii gdzie złapali go Amerykanie i wydali Węgrom. W 1946 został powieszony.Horthy lata powojenne spędził w Portugalii Salazara i zmarł w 1957. Jeśli podobała ci się ta nitka będzie mi bardzo miło jak wrzucisz przysłowiowego piątaka.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz