Po co produkować samochody jak można handlować powietrzem?

 

Cezary Bachański

@BachanskiCezary

TRASNFORMACJA ENERGETYCZNA: CHODZI O PIENIĄDZE A NIE EKOLOGIĘ Nie ma prawdopodobnie w Europie żadnego innego programu, którego rzeczywisty cel może być inny od tego, o którym się mówi. Zadałem sobie naprawdę wiele trudu, przejrzałem masę publikacji naukowych, danych, książek, statystyk, wypowiedzi najważniejszych polityków, a także ułożyłem wydarzenia chronologicznie w czasie. Myślałem, że jestem zbyt przewrażliwiony i przecież nie można w taki sposób przepychać programów gospodarczych tłumacząc to ekologią. Myliłem się, im bardziej wgłębisz się w historię transformacji energetycznej w Europie od lat 70-tych, tym bardziej usiądziesz z niedowierzaniem i powiesz: „Przecież to niemożliwe!”. Proces, tak jak i założenia transformacji energetycznej ewoluowały wraz z sytuacją geopolityczną. Najpierw była to potrzeba niezależności, potem ekspansji gospodarczej, by na koniec stworzyć desperacką próbę kreacji propopytowego programu gospodarczego, który wywrócił się o własne nogi. Nie znalazłem żadnej polskojęzycznej publikacji naukowej, która określałaby transformację energetyczną w Europie jako ewoluujący eksportowo-propopytowy program gospodarczy, a nie ten „ekologiczny”. Nie chcę wchodzić za bardzo w zagadnienie czy zmiany klimatu są winą człowieka czy wynikają z naturalnego procesu życia Ziemi, a także w jakim stopniu dwutlenek węgla ma wpływ na zmianę klimatu. Nie mam ku temu kompetencji i wiedzy. Chcę się skupić na czymś kompletnie pomijanym. Na gospodarczych przyczynach powstania walki o powstrzymanie zmian klimatycznych, bo w tym przypadku jest naprawdę ciekawie. Zapraszam na szaloną nitkę, która jest efektem ogromnego nakładu pracy. Poniższy tekst stanowi najbardziej skondensowaną historię transformacji energetycznej w ujęciu gospodarczym. Obnażymy w nim znaczenie gospodarcze transformacji ekologicznej w Unii Europejskiej, a nie to ekologiczne. Zapraszam, cały tekst poniżej!

TRANSFORMACJA ENERGETYCZNA NIE JEST NOWOŚCIĄ Transformacja energetyczna w Europie zaczęła się tak naprawdę po 1973 roku, kiedy szalał światowy kryzys naftowy. Światowy kryzys naftowy z 1973 roku uwidocznił, jak bardzo Europa i inne kraje rozwinięte są uzależnione od importu ropy naftowej. W wyniku embargo państw OPEC ceny energii gwałtownie wzrosły, przez co prawie najważniejszą kwestią w tamtym okresie było bezpieczeństwo energetyczne i konieczność poszukiwania nowych źródeł energii. Nie troska o planetę, a droga ropa naftowa rozpoczęła proces transformacji energetycznej w Europie. Najważniejsi europejscy politycy poruszali ten temat intensywniej właśnie od szoku naftowego. W Szwecji właśnie w latach 70-tych, rozpoczęto proces odchodzenia od oleju opałowego i węgla na rzecz biomasy, co było bezpośrednią reakcją na gwałtowny wzrost cen ropy i gazu. W Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej zaczęły pojawiać się pierwsze koncepcje wspólnej i ponadpaństwowej transformacji energetycznej. Przyjęto też pierwszy w historii Europy program walki z zanieczyszczeniem środowiska. Oczywiście już wtedy, gdy nie zgadniecie… panował światowy kryzys paliwowy. Wcześniej owszem, były wzmianki naukowców o roli człowieka w zmianach klimatycznych, ale niewielu decydentów się tym przejmowało. W latach 70-tych główny nacisk kładziono na walkę z zanieczyszczeniem, ochronę przyrody i efektywność energetyczną, a nie bezpośrednio na problem zmian klimatu, który zaczął być szerzej rozpoznawany i politycznie adresowany dopiero w kolejnych dekadach. Chodzi o sam początek procesu transformacji energetycznej, o którym w zasadzie każdy już zapomniał.

ZMIANY KLIMATU A ŚWIAT NAUKI OD SZOKU PALIWOWEGO DO LAT 80-TYCH Zaraz po zmianie nastawienia wywołanej głównie szokiem paliwowym zaczęło pojawiać się coraz więcej publikacji w zakresie zmian klimatu. Przykładowo, w 1975 roku magazyn Newsweek opublikował artykuł „The Cooling World”, w którym ostrzegano przed niepokojącymi znakami, że wzorce pogodowe Ziemi zaczęły się zmieniać. Straszono w nim możliwością gwałtownego ochłodzenia i powrotu lodowców. To właśnie w latach 70-tych powstały pierwsze poważne analizy dotyczące wpływu działalności człowieka na klimat, a naukowcy coraz częściej łączyli tematykę energetyczną z klimatyczną. Jednym z pierwszych, który łączył dosyć głośno zmiany klimatu z działalnością człowieka był fizyk Michael MacCracken. W 1975 roku napisał on dosyć znany list, w którym zwracał uwagę, że polityka energetyczna oparta na spalaniu węgla i ropy prowadzi do wzrostu stężenia dwutlenku węgla i może mieć poważne konsekwencje klimatyczne. Wtedy pojawiły się też pierwsze katastroficzne prognozy dotyczące przyszłości klimatycznej świata i większy aktywizm ekologiczny. Na Światowym Kongresie Energetycznym w 1974 roku debatowano o negatywnym wzroście gospodarczym, a niektóre środowiska przewidywały trwały (i mocno przesadzony) kryzys cywilizacyjny, co napędzało zainteresowanie tematem zmian klimatu. Już w latach 70-tych większość klimatologów przewidywała, że wzrost stężenia dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych doprowadzi do wzrostu globalnej temperatury. Ówczesne modele prognozowały ocieplenie klimatu rzędu 0.2°C na dziesięć lat, co de facto się sprawdziło. Przed kryzysem paliwowym było trochę zainteresowania zmianą klimatu i działalnością człowieka, ale on wręcz wystrzelił w debacie publicznej w kryzysie paliwowym i to była główna przyczyna zainteresowania się planetą.

OKRES LUZOWANIA NARRACJI KLIMATYCZNEJ W UNII EUROPEJSKIEJ W latach 90-tych w Europie odnotowano spadek emisji, który wynikał głównie z jednorazowych czynników, takich jak transformacja energetyczna w Niemczech po zjednoczeniu oraz częściowe przejście Wielkiej Brytanii z węgla na gaz ziemny, a nie z szeroko zakrojonej, skutecznej polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Wprowadzono w krajach Unii Europejskiej większą autonomię, która ograniczała możliwość narzucania rozwiązań przez Komisję Europejską. Skutkowało to ograniczeniem liczby nowych regulacji środowiskowych i wycofywaniem niektórych propozycji zmian w prawie. Państwa członkowskie miały dużą swobodę w zakresie własnej energetyki. Złośliwi powiedzą, że w 1997 roku został sporządzony międzynarodowy protokół z Kioto. Głównym założeniem protokołu była redukcja emisji gazów cieplarnianych w latach 2008-2012 o 5 proc. w stosunku do poziomu z roku 1990. Z perspektywy czasu i obecnych wymogów klimatycznych, wspomniane wcześniej 5 proc. brzmi trochę śmiesznie. Sam dokument miał słabą moc prawną, podobnie było w kwestii jego egzekwowania. W latach 90-tych światowy przekaz klimatyczny był ostrożniejszy, bardziej techniczny i naukowy. Debata się uspokoiła, a klimat zaczął być traktowany jako poważna, ale długofalowa kwestia – nie jako medialna sensacja. Świat zmagał się wtedy z innymi wyzwaniami, takimi jak nowy porządek po Zimnej Wojnie. Klimat nie był priorytetem, dopiero na początku obecnego tysiąclecia zaczęło to się zmieniać.

GWAŁTOWNY ZWROT W WALCE ZE ZMIANAMI KLIMATU W 2000 roku uruchomiono Europejski Program Zmian Klimatu, który zaczął zwiastować przyszłą politykę klimatyczną. Od 2005 roku zaczął również funkcjonować system ETS jako pierwszy na świecie ponadnarodowy rynek handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla. Obejmował on sektor energetyczny i przemysłowy. Potem było już tylko bardziej radykalnie. W 2007 roku uzgodniono: Redukcję emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 20 proc. względem poziomu z 1990 roku. Wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych do 20 proc. Poprawę efektywności energetycznej o 20 proc. W 2008 roku wdrożono szereg dyrektyw, które uprawomocniły te cele. Zwrot Unii Europejskiej w stronę walki ze zmianami klimatycznymi stał się faktem.

DLACZEGO NASTĄPIŁ ZWROT W WALCE ZE ZMIANAMI KLIMATU? Wydaje się to dziwne, że po tylu latach zamiatania pod dywan polityki klimatycznej nagle pojawił się tak gwałtowny zwrot w tej sprawie. Wydaje się to niezrozumiałe, ale jak zaczniemy bardziej się wgłębiać w potencjalne intencje, tym mniej będzie się zdziwionym. Kraje „starej Unii” borykały się ze spowolnionym wzrostem gospodarczym. W latach 2002-2003 w Niemczech była nawet recesja. Praktycznie stanął w tamtym okresie rozwój Włoch. Wyższy rozwój Hiszpanii i Irlandii był w części napędzany boomem na rynku nieruchomości, który skończył się dla tych krajów dramatem po 2008 roku. Gdyby przeanalizować wypowiedzi czołowych europejskich polityków z tamtego okresu (lata ok. 2000-2005), to ma się coraz mniejsze wątpliwości. Chociażby ówczesny premier Wielkiej Brytanii – Tony Blair, był zwolennikiem teorii, że walka ze zmianą klimatu może być impulsem do modernizacji gospodarki i rozwoju nowych technologii. Podobne zdanie miał przewodniczący Komisji Europejskiej – Romano Prodi. Komisarz Unii Europejskiej ds. Środowiska - Margot Wallström twierdziła, że ambitna polityka klimatyczna nie tylko chroni środowisko, ale także stymuluje inwestycje w nowe technologie i miejsca pracy. Przeglądając publikacje naukowe z lat 2000-2005, a także relacje mediów - wyraźnie widać, że transformacja energetyczna miała być impulsem rozwojowym. Ktoś sobie wymyślił, że jeżeli pójdziemy w stronę walki ze zmianami klimatu, to zwiększymy europejską konkurencyjność technologiczną i zwiększymy swoje znaczenie na świecie. Niejako wymuszając inwestycje na firmach, a więcej inwestycji, to większy rozwój i tak dalej. Intensywniejsza walka ze zmianami klimatu miała być bodźcem współbudującym rozwój, zwłaszcza gdy Europa przegrała wyścig ze Stanami Zjednoczonymi w świecie cyfrowym. Stając się niejako analogowym gigantem w cyfrowym świecie – więc trzeba było wymyśleć coś innego. Technologia związana z Odnawialnymi Źródłami Energii była na całkiem wysokim poziomie, o czym zaraz sobie powiemy.

PODSTAWY DO EKSPORTU IDEI TROSKI O KLIMAT Jeżeli dotarliście do tego momentu, to polecam się skupić na dłuższą chwilę, bo gdy spojrzy się na otoczenie w okolicy 2003-2008 roku, tym bardziej zrozumie się, dlaczego tak bardzo została przestawiona wajcha klimatyczna w Europie. Jako Unia Europejska mieliśmy naprawdę duży potencjał, żeby to wszystko się udało, a eksport światowej idei troski o klimat przełożył się na duże pieniądze w produktach i usługach. Niemcy do około 2008 roku były największym producentem paneli fotowoltaicznych na świecie. Funkcjonowały co najmniej trzy niemieckie bardzo duże firmy w tej branży. Niemcy długo utrzymywały pozycję lidera dzięki silnemu wsparciu państwa, subsydiom oraz szybkiemu rozwojowi własnego rynku fotowoltaicznego. Niemcy były światowym liderem w produkcji i instalacji turbin wiatrowych głównie od drugiej połowy lat 90-tych do mniej więcej 2008 roku. Jeden z duńskich producentów był długo największą firmą na świecie wytwarzającą turbiny wiatrowe, doskonaląc tę technologię od końcówki lat 80-tych. Ogólnie, Duńczycy byli (i nadal są) bardzo mocni w technologii pozyskiwania energii z wiatru. Niemcy i Austria były światowymi liderami w produkcji i wdrażaniu technologii kolektorów słonecznych do podgrzewania wody i wspomagania ogrzewania budynków. Hiszpania była pionierem w obowiązku instalowania solarów w nowych budynkach. Szwecja była i nadal pozostaje światowym liderem w technologii energii z biomasy. Szczególnie w latach 90-tych i na początku XXI wieku, kiedy biomasa stała się jednym z głównych źródeł energii w kraju. Szwecja, Dania i Finlandia przodowały w rozwoju wysokosprawnych systemów kogeneracyjnych (CHP) opartych na biomasie, biogazie i odpadach, integrując je z miejskimi systemami ciepłowniczymi. Niemcy były światowym liderem w technologii biogazowni od około 2004 roku do około 2010-2012 roku. Sektor technologii pozyskiwania energii z biogazu przeżywał wtedy największy rozkwit. W latach 2000–2007 światowymi liderami w produkcji i rozwoju technologii pomp ciepła były Szwecja, Niemcy, Szwajcaria, Austria i Francja, a poza Europą – Japonia. Europa dominowała zwłaszcza w segmencie gruntowych i dużych pomp ciepła. Nikt na świecie (do ok. 2008 roku) nie miał praktycznie podjazdu do Unii Europejskiej pod względem ekologicznych technologii. Unia Europejska posiadała światowych gigantów w tym zakresie, miała pozycję dominującą. Wszystko, co niezbędne do zdominowania świata swoimi ekologicznymi produktami i usługami i zakwitła (co nie dziwne) potrzeba eksportu tego w świat. Głupi by czegoś z tym nie zrobił.

EKSPANSJA ZAKOŃCZONA (PRAWIE) KATASTROFĄ Wielkie plany eksportu zielonej technologii poległy częściowo w gruzach. Zaledwie kilka lat później Niemcy straciły swoją pozycję dominującą w produkcji paneli fotowoltaicznych. Dziś udział Europy w światowej produkcji paneli fotowoltaicznych wynosi około 3–5 proc. Pozycję dominującą mają w tym sektorze Chiny, które według różnych źródeł mają od 80 do 90 proc. światowej produkcji paneli fotowoltaicznych. W przypadku turbin wiatrowych wśród dziesięciu największych producentów jest sześciu z Chin. Największym producentem na świecie jest chiński Goldwind. Chińczycy są na najlepszej drodze do zdominowania tego rynku. Jeszcze w miarę, ale ostatkiem sił trzymają się na nim trochę Niemcy i Duńczycy. Nie tak źle wygląda to w przypadku pomp ciepła. Tutaj jeszcze jakoś to wygląda. Gdybym powołał się na dane Międzynarodowej Agencji Energetycznej, możemy stwierdzić, że Chiny mają 35 proc. udziału w światowej produkcji pomp ciepła, natomiast Unia Europejska ok. 20 proc. Różnice będą nadal rosły, a Chiny coraz bardziej dominowały światowy rynek. Europejski globalny eksport zielonych technologii zakończył się prawie katastrofą. Wraz z ekspansją gospodarczą Chin, od 2008-2010 roku coraz bardziej malał udział europejskich producentów w zielonych technologiach. Zauważono, że pierwotny plan ekspansji przestał działać, więc zaczęto poszukiwać innych rozwiązań, które by to zmieniły. Rozwiązań, które prowadzą do jeszcze większej katastrofy, bo z walki o eksport produktów, zamieniła się ona w desperacką walkę w kreowaniu popytu, o czym, powiemy sobie później.

6

PO CO PRODUKOWAĆ, JEŻELI MOŻNA HANDLOWAĆ POWIETRZEM? Kłaniam się w pas temu, który wymyślił w Unii Europejskiej handel powietrzem. Nie zdziwię się jak na jakimś z bankietów w Brukseli w ramach żartów chłopaki wymyślili sobie handel powietrzem, a prowodyr tego typu regulacji był z tych, któremu „trzeba potrzymać piwo”. Zapewne wielu z was kompletnie nie rozumie mechanizmu „białych certyfikatów”. Wytłumaczę to skrajnie prosto. Jeżeli udowodnisz, że oszczędziłeś w jakiś sposób energię lub wprowadziłeś coś ekologicznego, to możesz dostać coś na kształt papieru wartościowego, który możesz sprzedać. Podobnym mechanizmem są szerokorozumiane certyfikaty środowiskowe. Robisz coś ekologicznego, dostajesz za to pieniądze. Ewentualnie można było je dostać za darmo, aby ograniczyć ryzyko przenoszenia produkcji poza Unię Europejską. Przykładowo, w 2020 roku Tesla uzyskała z tego tytułu 1.6 miliarda dolarów przychodu, a w 2024 roku aż 2.76 miliarda dolarów, co stanowiło rekordowy wynik i około 30 proc. rocznego zysku netto firmy. Od 2017 roku Tesla zarobiła na sprzedaży takich certyfikatów ponad 10.4 miliarda dolarów. Po co produkować samochody jak można handlować powietrzem? Jeżeli ktoś odkryje ten mechanizm i potrafi go umiejętnie stosować, to nie jest złoto w czystej postaci, a kopalnia złota, do której wystarczy wejść. Według raportu Carbon Market Watch, w latach 2008–2019 piętnaście najbardziej emisyjnych sektorów przemysłu w Unii Europejskiej uzyskało łącznie 30–50 miliardów euro dodatkowych zysków z handlu uprawnieniami do emisji. Problem jest taki, że w takich przypadkach często rewolucja pożera swoje własne dzieci i powoli to następuje w Unii PO CO PRODUKOWAĆ, JEŻELI MOŻNA HANDLOWAĆ POWIETRZEM?

Kłaniam się w pas temu, który wymyślił w Unii Europejskiej handel powietrzem. Nie zdziwię się jak na jakimś z bankietów w Brukseli w ramach żartów chłopaki wymyślili sobie handel powietrzem, a prowodyr tego typu regulacji był z tych, któremu „trzeba potrzymać piwo”. Zapewne wielu z was kompletnie nie rozumie mechanizmu „białych certyfikatów”. Wytłumaczę to skrajnie prosto. Jeżeli udowodnisz, że oszczędziłeś w jakiś sposób energię lub wprowadziłeś coś ekologicznego, to możesz dostać coś na kształt papieru wartościowego, który możesz sprzedać. Podobnym mechanizmem są szerokorozumiane certyfikaty środowiskowe. Robisz coś ekologicznego, dostajesz za to pieniądze. Ewentualnie można było je dostać za darmo, aby ograniczyć ryzyko przenoszenia produkcji poza Unię Europejską. Przykładowo, w 2020 roku Tesla uzyskała z tego tytułu 1.6 miliarda dolarów przychodu, a w 2024 roku aż 2.76 miliarda dolarów, co stanowiło rekordowy wynik i około 30 proc. rocznego zysku netto firmy. Od 2017 roku Tesla zarobiła na sprzedaży takich certyfikatów ponad 10.4 miliarda dolarów. Po co produkować samochody jak można handlować powietrzem? Jeżeli ktoś odkryje ten mechanizm i potrafi go umiejętnie stosować, to nie jest złoto w czystej postaci, a kopalnia złota, do której wystarczy wejść. Według raportu Carbon Market Watch, w latach 2008–2019 piętnaście najbardziej emisyjnych sektorów przemysłu w Unii Europejskiej uzyskało łącznie 30–50 miliardów euro dodatkowych zysków z handlu uprawnieniami do emisji. Problem jest taki, że w takich przypadkach często rewolucja pożera swoje własne dzieci i powoli to następuje w Unii Europejskiej.

CHIŃSKA INWAZJA GOSPODARCZO-PRODUKCYJNA Wyrwę w unijnym systemie dotacji i subsydiarności odkryli Chińczycy, których nie trzeba było długo namawiać do wykorzystania sytuacji. W celu zrozumienia tego, jak doszło do chińskiej inwazji gospodarczej, trzeba zrozumieć model ich funkcjonowania. Nie da się mieć dużego biznesu w Chinach, jeżeli nie jest on uzależniony od władzy. Jeżeli jest jakaś wola góry i chce ją zrealizować za pomocą jakiegoś podmiotu prywatnego, to jego właściciel lub prezes nie ma nic do gadania. Musi to zrobić. Wyobraź sobie teraz, że przychodzi szefowa Komisji Europejskiej do dużej, europejskiej firmy i każe jej stosować dumping cenowy na drugim końcu świata, przynosić kilka lat straty. Owszem, w Unii Europejskiej było wiele bezpośrednich subsydiów do firm, ale Chiny to przebiły na swoim rynku, zalewając sektory finansowane przez Unie Europejską swoimi towarami. Dając chińczykom popytowy plac zabaw, uzależniamy się od nich i ich produktów. Nie można tworzyć sztucznie dotowanych sektorów gospodarki, w których są publiczne pieniądze na taką skalę. Stanowi to wodę na młyn dla Chińskiej produkcji. Wtedy wchodzą do granic możliwości w dotowane sektory. Kiedy wiesz, że ich korporacje nie muszą liczyć się z kosztami, bo ewentualne straty pokryje państwo, tym bardziej nie masz szans w tym starciu. Zanim Unia Europejska zauważyła taką zależność, to jej rynek został zawłaszczony przez Chiny. W przestrzeni publicznej wiele jest bajek o tym, jak to niższe koszty prądu powodują, że chińskie samochody elektryczne są dwa razy tańsze. Jest to tylko ułamek prawdy. Od 2009 do końca 2023 roku chiński sektor pojazdów elektrycznych otrzymał co najmniej 231 miliardów dolarów wsparcia publicznego. Chiny mogą produkować tak tanio samochody, bo według różnych źródeł od 13 proc. do nawet 30 proc. kosztów produkcji samochodów pokrywa się z dotacji, na wolnym rynku bez dotacji nigdy by nie były o tyle tańsze.

WYSYPAŁ SIĘ PIERWOTNY MODEL TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ Zdaję sobie sprawę, że tekstu jest naprawdę dużo, zatem usystematyzujmy dotychczasowe fakty. Początkowo transformacja energetyczna powstała w skutek światowego kryzysu paliwowego w latach 70-tych. Jej skutki były w miarę przyzwoite, powstało wiele dużych firm z zakresu zielonych technologii. Następnie w latach 90-tych zluzowano politykę klimatyczną, bo były ważniejsze sprawy, by następnie zacząć tworzyć pierwsze regulacje na początku lat dwutysięcznych. Kiedy Unia Europejska miała zasoby i wiedzę do eksportu zielonych technologii w świat, to narastała presja na walkę ze zmianami klimatu. Plan spalił na panewce, rynek zaczęli przejmować Chińczycy, a europejscy decydenci zaczęli zadawać sobie sprawę, że „coś nie wyszło”. Reakcją na słabnącą rolę europejskich firm w światowym układzie ekologicznym była potrzeba znalezienia nowego pomysłu na kreację popytu. Pominąłem w tym wszystkim jeszcze jedną kwestię. Po drodze mieliśmy światowy kryzys finansowy w 2008 roku. Spowodował on wyraźny spadek inwestycji w sektorze energetycznym, zwłaszcza w odnawialnych źródłach energii. W 2009 roku inwestycje w europejskim sektorze energetycznym spadły o 29 proc. w porównaniu do roku poprzedniego, a w sektorze OZE – aż o 31 proc. Wiele projektów zostało wstrzymanych lub opóźnionych, a zatrudnienie w sektorze energetycznym zaczęło spadać. Od tego momentu możemy kontynuować dalszą część historii. Mamy 2019 rok i powstanie „Zielonego Ładu”, dwa lata później powstaje Fitfor55. Znowu nie do końca troska o planetę, ale po pierwsze próba odbudowania gospodarki w Unii Europejskiej. Średnioroczny wzrost realny PKB „starej Unii” w latach 2008 – 2017 wyniósł około 0.7 proc. rocznie. Część „starej Unii” kompletnie stanęła, potrzeba było nowych bodźców rozwojowych. Dlatego postanowiono kontynuować politykę klimatyczną i jeszcze bardziej ją radykalizować.

CO JEST EKOLOGICZNE, A CO NIE? KWESTIA GAZU Myślę, że ten tekst nie powstałby, gdyby nie jedno ważne wydarzenie. Po wysadzeniu w powietrze Rosyjsko-Niemieckiej rury z gazem w 2022 roku gaz nagle przestał być „paliwem przejściowym”, a trucicielem planety. Do 2022 roku gaz ziemny był w Unii Europejskiej szeroko postrzegany i klasyfikowany jako paliwo „przejściowe” w polityce energetycznej i klimatycznej. Gaz był traktowany jako mniej emisyjna alternatywa dla węgla i ropy, a jego rola była uzasadniana jako etap przejściowy w drodze do gospodarki niskoemisyjnej i rozwoju odnawialnych źródeł energii. W książce „Kaput. Koniec niemieckiego cudu gospodarczego” Wolfgang Münchau stwierdził, że niemiecki model gospodarczy przez lata opierał się na tanim rosyjskim gazie, co pozwalało utrzymywać wysoką konkurencyjność eksportu i przemysłu ciężkiego. Jego zdaniem uzależnienie niemieckiej gospodarki od taniego gazu z Rosji było jednym z fundamentalnych błędów niemieckich elit politycznych i gospodarczych. Niemcy rezygnując z energetyki jądrowej, która – w połączeniu z rosnącym udziałem OZE i niestabilnością ich produkcji – jeszcze bardziej zwiększyła potrzebę korzystania z gazu jako „paliwa przejściowego” i bufora dla systemu energetycznego, a polityka klimatyczna była głównie efektem decyzji politycznych (m. in. wpływu partii Zielonych). Prawdą jest, że gaz ziemny został objęty systemem EU ETS od momentu jego uruchomienia, czyli od 2005 roku w sektorach energetycznych i przemysłowych, które podlegały temu systemowi. Jednak stosowano go, bo był tani i nadal pojmowany jako „przejściowy”. Od 2027 roku wjedzie w życie ETS2, czyli dodatkowe opłaty dla ogrzewających gazem lub węglem. Nagle po wybuchu rosyjsko-niemieckiej rury z gazem stał on się coraz mniej pożądanym paliwem kopalnym. W tym samym czasie, gdy załamał się niemiecki mix energetyczny oparty na tanim, rosyjskim gazie.

DESPERACKA POTRZEBA POPYTU „Europa – kontynent starych (i jeszcze) bogatych ludzi”. W Unii Europejskiej istnieje problem polegający na tym, że Europejczycy trzymają znaczną część swoich oszczędności na nieoprocentowanych lub niskooprocentowanych kontach bankowych, zamiast je inwestować lub po prostu wydawać. W 2022 roku europejskie gospodarstwa domowe trzymały na kontach bankowych aż 13.9 biliona euro, co stanowiło 41.1 proc. ich całkowitego majątku finansowego. Od 2015 roku udział ten wzrósł z 36.7 proc. Europejczycy oszczędzają rocznie około 1.4 biliona euro, czyli znacznie więcej niż Amerykanie (800 miliardów euro), ale duża część tych środków nie trafia do gospodarki. Mówiąc prosto, Europejczycy mają dużo pieniędzy, których nie chcą wydawać. Proces transformacji energetycznej wymusza na nich część zakupów, których normalnie nie musieliby dokonać. Czy wymiana okien z dwuszybowych na trzyszybowe ma sens? Czy montowane jeszcze kilka lat temu „ekologiczne kotły gazowe” wymagają wymiany obecnie na pellet lub pompy ciepła? Czy docieplanie budynków dodatkową warstwą styropianu jest niezbędne? Niekoniecznie, ale na pewno kosztowne. Problem jest taki, że nie ma za bardzo pomysłu na pobudzenie gospodarek państw „starej unii”. Wymyślono sobie transformację energetyczną, bo oznacza wzrost wydatków, a wzrost wydatków znacząco wpływa na wzrost PKB. W statystykach elegancko to wygląda i pokazuje, że coś się dzieje, a państwa rozwijają. Z oficjalnych dokumentów Unii Europejskiej z ostatnich czterech lat można wprost wyczytać, że transformacja energetyczna jest niezbędna we wzroście gospodarczym. Około jedna trzecia środków z unijnego Funduszu Odbudowy została przeznaczona na cele klimatyczne i energetyczne. Trudno jest znaleźć jakiś inny program propopytowy, który mógłby tak zwiększyć sprzedaż, stymulować gospodarkę i odnosić się do tak podstawowych potrzeb człowieka, dlatego jest to genialne w swojej prostocie. Energetyka jest podstawą funkcjonowania człowieka. Nie jest on za bardzo w stanie przeżyć bez ogrzewania w zimę, a i bez prądu też jest średnio przyjemnie. Wtłaczasz do gospodarek miliardy euro, rosną wydatki konsumentów – PKB rośnie, tak to mogą widzieć czołowi europejscy politycy.

CZY WALKA ZE ZMIANAMI KLIMATU NIE JEST PRZESADZONA? Zasadne rodzi się pytanie czy środki podjęte w Unii Europejskiej w ramach przeciwdziałaniu klimatu nie są przesadzone. W 2022 roku Unia Europejska odpowiadała za około 6.7 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych według danych Eurostatu. W skali świata nie jest to zbyt dużo, a kręcenie sobie pętli na gospodarczej szyi może nie być tego warte. Ciekawą książkę w kwestii przesadzonej troski o klimat wydał Bjørn Lomborg: „Fałszywy Alarm”. Choć sam przypisuje człowiekowi zmiany klimatu, tak wątpi – czy rzeczywiście podjęty alarm na ratowanie planety nie jest przesadzony. Zebrał on do kupy masę różnych raportów i statystyk. Chociażby takie, że eksploatacja przyrody przez człowieka (na przykład nadmierne połowy) odpowiada za ok. 70-80 proc. wszystkich zagrożeń dla gatunków roślin i zwierząt, a zmiany klimatyczne są najmniej istotne i odpowiadają za 5 do 12 proc. Innym interesującym badaniem jest to z 2015 roku opublikowane w „Lancet”, które zbadało 74 miliony przypadków śmiertelnych w 384 lokalizacjach na świecie. Według niego, na każdy przypadek śmiertelny upałów przypada 17 osób umierających z powodu zimna. Lomborg twierdzi, że w przekazie medialnym przesadza się negatywną rolę rosnących temperatur. Ponadto poprzez wzrost udziału dwutlenku węgla również zwiększa się zazielenienie. Według danych satelitarnych z 2016 roku ponad połowa światowych obszarów zielonych „zielenieje”, podczas gdy tylko 4 proc. „brązowieje” w ostatnich trzech dekadach. Bjørn Lomborg zamieszcza masę tego typu statystyk i twierdzi, że w tańszy sposób można przeciwdziałać zmianom klimatu niż niszczyć gospodarkę. Problem ze statystykami dotyczącymi ekologii jest taki, że można udowodnić dosłownie wszystko. Zależnie co, i jak się bierze pod uwagę. Zresztą, nie tylko w kwestii ekologii. Ostatnio spotkałem się z opracowaniem Europejskiego Banku Centralnego badającego wpływ wprowadzenia euro na inflację w Chorwacji. Szkoda, że chłopaki nie uwzględnili w swoich wyliczeniach zamrożenia cen wielu podstawowych produktów spożywczych przez chorwacki rząd. No, ale są oficjalne statystyki, duża instytucja – podważyć nie można.

PODSUMOWANIE Nie ukrywam, że jest to mój najdłuższy wpis w historii na tym portalu. Postarałem się w dużym skrócie pokazać wam historię transformacji energetycznej. Prawda jest taka, że zaczęła się ona od kryzysu paliwowego na początku lat 70-tych i nie chodziło w tym wszystkim do końca o troskę dotyczącą planety. Wielu już o tym zapomniało. Oczywiście wcześniej był już poruszany wątek zmian klimatu, ale nie na taka skalę jak po 1973 roku. Następnie europejskie firmy na przełomie tysiącleci były potęgą w zakresie odnawialnych źródeł energii. Miały dosłownie wszystko, aby móc eksportować „czystą energię” w świat. Wiatraki, panele fotowoltaiczne, technologię energii z biomasy, biopaliw, pompy ciepła i inne, powiązane z tym technologię. To właśnie w tym okresie pojawiło się zwiększone zainteresowanie zmianami klimatu i pojawienie się pierwszych unijnych regulacji w tym zakresie. Troska o klimat mogła wynikać z tego, że europejskie kraje posiadające niezbędną technologię mogły ją eksportować. Tylko głupi by nie skorzystał z okazji. Po okresie nieudanej ekspansji zagranicznej i coraz bardziej rosnącej roli Chin w produkcji produktów OZE, nagle się okazało, że europejskie rozwiązania zaczęły tracić na znaczeniu. Unia Europejska zamiast zrewidować swoje plany, to jeszcze bardziej zakopała się w swoich regulacjach, a sam system handlu powietrzem stał się maszynką do zarabiania pieniędzy, jeżeli ktoś potrafił się w tym odnaleźć, a bardzo duże firmy potrafiły. Ostatecznym zwieńczeniem nieudanej transformacji energetycznej było powstanie „Zielonego Ładu” oraz Fitfor55, które stały się w praktyce programami generującymi popyt na produkty i usługi, które nie byłyby normalnie potrzebne. Wszystko to w otoczeniu ogromnych oszczędności Europejczyków, którzy nie chcą za bardzo więcej wydawać lub inwestować. Poprzez transformację energetyczną można ich trochę do tego „przymusić”. Bardzo dziękuję, że dotrwaliście do końca tego szalenie długiego wpisu, w którym starałem się w maksymalnie krótki sposób opisać historię transformacji energetycznej w Unii Europejskiej. Będę wdzięczny za każde podanie dalej lub przysłowiową „łapkę w górę”, bo temat jest naprawdę – szalenie istotny. Jeżeli o czymś zapomniałem, dajcie znać!