Dokładnie 106 lat temu,

 

RobSon

@Robson1872

27 marca 1920 roku z Noworosyjska na Krym ewakuowały się ostatnie jednostki Sił Zbrojnych Południa Rosji. Jednak w wyniku fatalnego zaplanowania operacji przez sztab głównodowodzącego oraz niedostatecznej liczby jednostek pływających cała akcja zakończyła się niepowodzeniem i przeszła do historii wojny domowej jako katastrofa noworosyjska. W mieście rozegrały się wówczas wręcz dantejskie sceny. Wybuchła panika, w której wielu ludzi zginęło w wyniku stratowania, a żołnierze i oficerowie popełniali samobójstwa, by nie dostać się w ręce bolszewików. Z powodu braku wystarczającej liczby okrętów dochodziło do licznych walk o miejsca na statkach i barkach – dosłownie o wszystko, co pływało. Generał Piotr Wrangel tak opisał te wydarzenia we wspomnieniach: „Ewakuacja Noworosyjska była jeszcze bardziej koszmarna niż opuszczanie Odessy. Wojska, pędząc żywiołowo ku morzu, zupełnie zapchały miasto. Nieprzyjaciel, depcząc im po piętach, dopadał oddziały, które nie zdążyły się załadować, rozstrzeliwał artylerią i z karabinów stłoczonych na przystani i molo ludzi. Przyparci do morza przez nacierającą tłuszczę wpadali w wodę i tonęli. Nad całym miastem słychać było krzyki, jęki i płacz. W mieście w zapadających ciemnościach wybuchały pożary”. Tego dnia Armia Czerwona wzięła do niewoli 22 tysiące żołnierzy, przejęła kilka pociągów pancernych, artylerię, brytyjskie czołgi Mark V, tysiące koni oraz wiele innego sprzętu wojskowego. Duża część żołnierzy, zwłaszcza Kozaków, dla których zabrakło miejsc, przedzierała się na własną rękę i świadoma, że zostali pozostawieni na pastwę losu, przeszła na stronę „zielonych”. Wielu białogwardzistów, którzy dostali się do bolszewickiej niewoli, otrzymało szansę „odkupienia” win wobec władzy sowieckiej i zostało zmobilizowanych do Armii Czerwonej. W tym celu kozacy 7. Dońskiego Pułku Kozackiego rozpoczęli negocjacje z dowództwem 21. Dywizji Strzelców. W wyniku tych rozmów 13 młodszych oficerów i 170 kozaków z tego pułku zostało wcielonych do Armii Czerwonej i zorganizowanych w dwa szwadrony pod dowództwem własnych oficerów, którzy następnie zostali skierowani na front polski.

Warto wspomnieć, że część byłych białogwardzistów, którzy w szeregach Armii Czerwonej zostali skierowani, aby walczyć przeciwko naszym rodakom podczas wojny polsko-bolszewickiej, przeszła od razu na stronę polską. Tak postąpili m. in. Kozacy pod dowództwem esauła Aleksandra Salnikowa, którzy po zamordowaniu bolszewickich komisarzy walczyli po stronie polskiej w ramach Samodzielnej Dońskiej Brygady Kozackiej.

Co ciekawe, wydarzenia te zostały ukazane w powieści „Cichy Don”. Sam Grigorij Melechow dostał się do bolszewickiej niewoli w Noworosyjsku. Następnie, chcąc odkupić winy wobec władzy sowieckiej, służył w 1. Armii Konnej Siemiona Budionnego i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Poniżej scena przedstawiająca katastrofę noworosyjską w radzieckiej ekranizacji „Cichego Donu” https://x.com/i/status/2037630912280543618
Generał Anton Denikin w swojej książce „Biała Armia” opisał te wydarzenia w następujący sposób: „Gdy jednak lawina Kozaków dońskich wtoczyła się do portu, sprawy przybrały całkiem nieoczekiwany obrót: Kozacy hurmem wdzierali się na statki – samemu pewnie nie wiedząc, w jakim celu. Noworosyjsk zalała fala żołnierzy i uchodźców znacznie przewyższająca jego przepustowość; ulice przemieniły się w jedną wielką masę ludzką, wszędzie tętniło i roiło się jak we wzburzonym ulu. Trwała rozpaczliwa walka o miejsca na pokładzie – walka o życie. Mnóstwo tragedii rozegrało się w mieście podczas tych straszliwych dni. Wiele bestialskich instynktów wyszło na światło dzienne w tym czasie krańcowego zagrożenia, gdy sumienia zostały zagłuszone, a człowiek stał się wrogiem swego bliźniego”. „Minęła kolejna bezsenna noc. Nastał świt. Naszym oczom ukazał się przerażający widok. W zatoce pozostał już tylko jeden niszczyciel, na którego pokładzie byłem ja oraz kilku członków mojego sztabu. W zewnętrznej części zatoki wciąż można było dostrzec sylwetki oddalających się transportowców, które wiozły niedobitki Armii Rosyjskiej na ostatni skrawek naszej ziemi. Na nabrzeżu zebrały się tłumy. Ludzie przycupnęli na swym jedynym dobytku, ogrzewając się wokół improwizowanych ognisk. Byli wśród nich tacy, co złożyli broń, porzucając wszelką nadzieję. Co jakiś czas słychać było wołania o pomoc i prośby o zabranie na pokład. Jeden oficer rzucił się w morze i wpław przepłynął do niszczyciela. Został bezpiecznie wciągnięty na pokład. Nagle zobaczyliśmy kolumnę wkraczającą ni stąd, ni zowąd w perfekcyjnym szyku marszowym. Jak ją uratować? Tłumy zatopiłyby okręt. Zacumowaliśmy przy nabrzeżu. «Tylko uzbrojone jednostki mają wstęp na pokład!» Zabraliśmy tylu żołnierzy, ilu zdołaliśmy, po czym odpłynęliśmy z zatoki. Na otwartym morzu napotkaliśmy barkę kołyszącą się na wzburzonych wodach, wyholowaną przez jakiś parowiec i porzuconą. Była dosłownie wypchana po brzegi uchodźcami. Wzięliśmy ją na hol i pociągnęliśmy do okrętu flagowego”.