Aleksander Iljicz Dutow

 

RobSon

@Robson1872

Dokładnie 104 lata temu, 6 lutego 1921 roku został śmiertelnie postrzelony przez agentów Czeka generał Aleksander Iljicz Dutow – kozacki oficer, ataman Orenburskiego Wojska Kozackiego, uczestnik wojny rosyjsko-japońskiej, Wielkiej Wojny oraz przywódca „białych” Kozaków orenburskich podczas wojny domowej w Rosji.

Aleksander Dutow urodził się 17 sierpnia 1879 roku w Kazalińsku, w rodzinie kozackiego oficera. Zainspirowany przykładem ojca, postanowił pójść w jego ślady i również wstąpić do wojska. Uczęszczał do Nieplujewskiego Korpusu Kadetów w Orenburgu, Nikołajewskiej Szkoły Kawalerii oraz Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej. W 1904 roku rozpoczął studia w Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego, jednak wraz z wybuchem wojny rosyjsko-japońskiej przerwał edukację i dobrowolnie poprosił o skierowanie na front.

Został oddelegowany do 2. Armii Mandżurskiej, gdzie za „doskonałą i sumienną służbę oraz szczególne zasługi” podczas działań wojennych został odznaczony Orderem Świętego Stanisława III klasy. Po powrocie z wojny kontynuował naukę w Akademii Sztabu Generalnego, którą ukończył w 1908 roku z wyróżnieniem. W latach 1909–1916 (z roczną przerwą) wykładał w Orenburskim Kozackim Korpusie Junkierskim. Co ciekawe, jednym z jego uczniów był Grigorij Siemionow, późniejszy ataman wojskowy Zabajkala.

Podczas Wielkiej Wojny postanowił dobrowolnie zaciągnąć się jako ochotnik do czynnej służby wojskowej. Został wówczas przydzielony do 1. Pułku Kozaków Orenburskich, z którym brał udział w słynnej ofensywie Brusiłowa. Podczas działań wojennych został dwukrotnie ranny, przy czym druga rana była na tyle poważna, że zmusiła go do opuszczenia frontu. Po dwóch miesiącach rekonwalescencji powrócił jednak do swojego pułku, gdzie w październiku objął funkcję dowódcy.

Po rewolucji lutowej został wybrany na zastępcę przewodniczącego Tymczasowej Rady Związku Wojsk Kozackich, a w czerwcu przewodniczącym II Ogólnokozackiego Zjazdu w Piotrogrodzie. W wrześniu 1917 roku został wybrany atamanem Orenburskiego Wojska Kozackiego oraz głową rządu wojskowego. Już w pierwszych dniach rewolucji październikowej odmówił uznania władzy bolszewickiej na terenie Obwodu Wojska Orenburskiego, stając się tym samym jednym z pierwszych wrogów władzy sowieckiej. Starał się zmobilizować powracających z frontu Kozaków do walki z bolszewikami, jednak bezskutecznie.

W styczniu 1918 roku po intensywnych walkach oddziały Armii Czerwonej pod dowództwem Blüchera zdobyły Orenburg. Dutow wycofał się wówczas do Wierchnieuralska, aby kontynuować dalszą walkę z bolszewikami, jednak ostatecznie również i ten bastion padł pod naporem czerwonych. Przełamując okrążenie udał się do Turkiestanu. Wiosną 1918 roku, po wybuchu antybolszewickiego kozackiego powstania, powrócił do wyzwolonego przez powstańców Orenburga, ponownie przejmując dowództwo i ogłaszając terytorium guberni orenburskiej „Specjalnym Obwodem Orenburskiego Wojska”. We wrześniu współdziałając z oddziałami Korpusu Czechosłowackiego oczyścił ostatecznie gubernię oraz okoliczne obszary z reszty oddziałów bolszewickich.

Po dojściu do władzy przez admirała Kołczaka, Dutow uznał jego zwierzchnictwo, a jego wojska zostały włączone do Armii Syberyjskiej. We wrześniu 1919 roku Armia Orenburska została jednak rozbita przez Armię Czerwoną. Wówczas Dutow wycofał się z resztkami wojsk do Siedmiorzecza, gdzie połączył się ze stacjonującymi tam oddziałami atamana Annienkowa. Z powodu wszechobecnego głodu i chorób pochód ten przeszedł do historii jako „Głodowy Marsz”.

Niestety, znaczna część wycofujących się Kozaków oraz uchodźców zginęła; szacuje się, że około 90% żołnierzy Armii Orenburskiej było chorych na różne formy tyfusu. Dutow został wtedy mianowany przez atamana Annienkowa generałem-gubernatorem obwodu siemirieczeńskiego. W maju 1920 roku, wobec przeważających sił Armii Czerwonej, wycofał się wraz z resztkami swoich oddziałów oraz uchodźcami do Chin. Na emigracji kontynuował walkę przeciwko bolszewikom, organizując antybolszewickie oddziały. Stał się wówczas celem numer jeden dla Czeka.

6 lutego 1921 roku został śmiertelnie postrzelony podczas nieudanej próby porwania go przez agentów Czeka i następnie przewiezienia do ZSRR. Zmarł następnego ranka, 7 lutego 1921 roku. Atamana oraz poległych z nim Kozaków pochowano na niewielkim cmentarzu niedaleko miejscowości Shuiding. Kilka dni po pochówku bolszewicy zbezcześcili grób Dutowa, a następnie odcięli mu głowę jako dowód jego śmierci dla swoich mocodawców. Nazajutrz przechodnie odnaleźli ciało Dutowa bez głowy. Jeszcze tego samego dnia Kozacy ponownie pochowali swojego atamana w tym samym miejscu. Była to jedna z pierwszych bolszewickich akcji mających na celu likwidację liderów „białego” ruchu na emigracji.