Kanał Żerański

 17-kilometrowy Kanał Żerański od ponad pół wieku łączący Wisłę (Warszawa Żerań) z Zalewem Zegrzyńskim (Nieporęt) budowano w latach 1935-38 i 1951-53, ale jego początki są znacznie starsze. Także znacznie starsze niż reprodukowany tu dokument (fot. 1) sprzed 100 stu lat, z 19 listopada 1920 roku...

Już w XVII wieku, na polecenie króla Zygmunta III Wazy, powstał Kanał Królewski. Miał "ściągnąć wody" z Puszczy Słupeckiej poprzez regulację rzeki Długiej (od Kobiałki do Narwi), która wylewając zagrażała ona dworowi myśliwskiemu Wazów w Nieporęcie. Północny odcinek Kanału Królewskiego (od Aleksandrowa do Nieporętu) został ponad 300 lat później wykorzystany przy budowie Kanału Żerańskiego a południowa część tego XVII-wiecznego kanału (na południe od rzeki Czarnej) nadal biegnie po zachodniej stronie ul. Granicznej w Stanisławowie Pierwszym oraz między ul. Ruskowy Bród a ul. Olesin w Warszawie.

W pierwszej połowie XIX wieku, gdy Warszawę odcięła od morza zaborcza granica z Prusami, powstał plan, by otworzyć drogę na Bałtyk przez Narew i Niemen, które należało połączyć spławnymi kanałami. Między Narwią a Niemnem przeprowadzono więc Kanał Augustowski, a między Bugiem a Dnieprem rozbudowano XVIII-wieczny Kanał Królewski.

W 1910 roku, gdy carskie Ministerstwo Komunikacji opracowało projekt drogi wodnej Wisła-Dniepr, powstała koncepcja budowy kanału pomiędzy Bugiem a Wisłą. Bug miał zostać skanalizowany od Brześcia do Małkini, a od Małkini do Warszawy miał biec kanał długości 90 km. Projekt ten, po znacznych przeróbkach, zaakceptowano w formie kanału Żerań-Zegrze, który miał skrócić drogę wodną Bug-Wisła z 61 do 20 km. Zadaniem kanału miało być też odwodnienie doliny Bródnowsko-Nieporęckiej oraz zlewni rzeki Długiej i Kanału Bródnowskiego.

Pod zaborami z realizacji tych planów nic nie wyszło, więc pierwsze prace poprzedzające budowę Kanału Żerańskiego ruszyły dopiero w Polsce niepodległej, w latach 1919–1921 (fot. 1), szybko jednak zostały przerwane. Wznowione w latach 1935–1938 zaowocowały budową kanału na Żeraniu o długości ok. 2,5 km, który służył odprowadzaniu wody z Kanału Bródnowskiego.

Do prac wrócono w 1950 roku. I tym razem je wreszcie ukończono...

A po latach równolegle do Kanału Żerańskiego ułożono gazociąg (fot. 2, 3), którym Gaz-System będzie tłoczył z Rembelszczyzny do Elektrociepłowni Żerań (fot. 4) gaz ziemny dla nowych turbin gazowych, zaopatrujących Warszawę i warszawiaków w czystą energię.