80 lat temu Sowieci wymordowali w Humaniu ok. 800 więźniów, zmuszonych wcześniej do 400-kilometrowego marszu śmierci z Czortkowa. Była to jedna z wielu zbrodni dokonanych przez Związek Sowiecki na m.in. Polakach, Ukraińcach, Białorusinach, Litwinach i Łotyszach, trzymanych w więzieniach na terenach państw zagrabionych przez ZSRS w ramach sojuszu z Hitlerem, od Estonii do Besarabii, i pędzonych stamtąd w głąb Rosji po agresji Niemiec na ZSRS.
Czortków to niewielkie powiatowe miasteczko położone na Podolu, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Po 17 września 1939 r. zostało zajęte przez wojska sowieckie. Niemal natychmiast NKWD rozpoczęło aresztowania miejscowej inteligencji, rodzin wojskowych, urzędników, osadników, obywateli ziemskich. Jednocześnie na terenie miasteczka zaczęły powstawać pierwsze konspiracyjne struktury.
Na początku stycznia 1940 r. zaobserwowano, że część stacjonujących w mieście żołnierzy sowieckich wyjechała na front fiński. W takiej sytuacji polscy konspiratorzy postanowili opanować miasto: koszary, więzienie, szpital, pocztę i dworzec kolejowy. Stamtąd mieli wyruszyć zdobytym pociągiem przez Zaleszczyki do Rumunii. Aby opóźnić pościg, planowali wysadzenie mostu na Serecie. 21 stycznia 1940 r., w rocznicę powstania styczniowego, na chórze kościoła dominikanów zebrało się kilkadziesiąt osób, które miały przystąpić do powstania. Wieczorem zaatakowali oni koszary. Zaalarmowani strzałami Sowieci wyprowadzili swoje wojsko na ulice Czortkowa. Po kilku godzinach większość uczestników czortkowskiego powstania znalazła się w rękach NKWD.
24 powstańców jesienią 1940 r. skazano na karę śmierci i rozstrzelano, a 55 wysłano na długoletni pobyt do obozów pracy. Ci, którzy przeżyli, zostali zwolnieni po podpisaniu układu Sikorski–Majski w 1941 r.
22 czerwca 1941 r. Niemcy napadły na ZSRS. Z racji szybkiego posuwania się frontu sowieckie organa bezpieki postanowiły przeprowadzić likwidację więźniów politycznych, którzy znajdowali się w ich rękach. Na terenach byłych polskich Kresów Wschodnich więziono ok 50 tys. ludzi. 24 czerwca 1941 roku Ławrentij Beria, ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS wydał obwodowym urzędom NKGB rozkaz, który mówił o zlikwidowaniu wszystkich, przetrzymywanych na zachodnich rubieżach ZSRS więźniów politycznych.
W Czortkowie część więźniów została wymordowana na miejscu. Byli to głównie więźniowie polityczni oraz z zasądzonymi wyrokami śmierci. W dniach 2–13 lipca 1941 r. zamordowano w okrutny sposób ośmiu zakonników pełniących posługę duszpasterską w klasztorze czortkowskim.
Los więźniów ewakuowanych z Czortkowa był równie tragiczny - około 350 osób zesłano składami towarowymi do Gorki. Podczas podróży więźniowie nie otrzymywali wody, a racje żywnościowe były minimalne. Sytuacji nie poprawiał stan wagonów – były brudne i zaplombowane na czas „podróży”. Mordercze warunki – upał, wyniszczenie organizmu i nieugaszone pragnienie było przyczyną śmierci co najmniej 63 osób.
Kolejna grupa – ok. 800 więźniów – ewakuowano w ostatniej chwili przed wkroczeniem Niemców. Musieli pokonać 400-kilometrowy odcinek pieszo – podczas tej morderczej wędrówki rozstrzelano 123 aresztantów.
Tak prowadzona kolumna skazańców dotarła 20 lutego do Humania, gdzie zadecydowano o ich wymordowaniu.
Poczytaj o sylwetce Iwana Sierowa, jednego z najbardziej osławionych funkcjonariuszy NKWD:
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz