21 lipca 1952 r. zapadł wyrok w tzw. procesie komandorów. Naczelny Sąd Wojskowy pod przewodnictwem pułkownika Piotra Parzenieckiego skazał „za zorganizowanie spisku w wojsku” - siedmiu wysokich oficerów Marynarki Wojennej fałszywie oskarżonych o szpiegostwo i dywersję. Pięciu oficerów skazano na karę śmierci, wykonano trzy wyroki.
Wśród zamordowanych znaleźli się kmdr. por. Zbigniew Przybyszewski, kmdr. Stanisław Mieszkowski i kmdr. Jerzego Staniewicz. Cała trójka służyła w Marynarce Wojennej II RP, a w czasie kampanii polskiej 1939 r. brali udział w obronie Helu. Kmdr. por. Robertowi Kasperskiemu i kmdr. Marianowi Wojcieszkowi zmieniono karę na dożywotnie więzienie. Na karę dożywocia skazano także kmdr. por. Kazimierza Kraszewskiego i kmdr. ppor. Wacława Krzywca.
W końcu lat czterdziestych stanowiska wyższych dowódców w Wojsku Polskim, praktycznie od dowódcy kompanii wzwyż, objęli oficerowie wywodzący się z Armii Czerwonej. W ramach czystki rozpoczętej w listopadzie 1949 roku z wojska zwolniono i aresztowano wielu oficerów. Sprawa komandorów była „sprawą odpryskową” procesu innych oficerów Wojska Polskiego, których dotknęły komunistyczne represje: generała Stanisława Tatara, pułkownika Mariana Utnika i pułkownika Stanisława Nowickiego, oskarżonych o spreparowany przez Informację Wojskową „spisek w wojsku”.
Represje, które przybrały największe rozmiary w latach 1950-1953, dotknęły również żołnierzy i oficerów Marynarki Wojennej. Sądy wydały 30 wyroków śmierci, z których 19 zostało wykonanych. Październikowa odwilż pozwoliła wyjść z więzień tym, którzy przetrzymali nieludzkie warunki i komunistyczny terror.
Wyrok z 21 lipca 1952 r. Najwyższy Sąd Wojskowy uchylił w kwietniu 1956 r., a sprawę umorzono z braku jakichkolwiek dowodów winy. Dzięki pracy Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN szczątki komandorów Staniewicza, Przybyszewskiego i Mieszkowskiego zostały odnalezione w bezimiennym dole na warszawskiej "Łączce". Ekshumowane zostały pochowane z honorami na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni.
W państwowym pogrzebie udział wzięli Prezydent RP Andrzej Duda, prezes IPN dr Jarosław Szarek oraz jego zastępca prof. Krzysztof Szwagrzyk. - Pamięci o bohaterach nie da się zabić. Ona zawsze wraca. To kolejny pogrzeb, który jest tego dowodem. Bohaterowie zawsze wracają – mówił prezes IPN dr Jarosław Szarek na uroczystości.
Więcej o procesie komandorów poczytaj w artykule na Przystanku Historia:
Polecamy wystawę IPN pt. „Ludzie Morza. Stalinowski Proces Komandorów z Dowództwa Polskiej Marynarki Wojennej”:
Obejrzyj plansze wystawy „Zbrodnie komunistyczne w Marynarce Wojennej w okresie stalinowskim”:
Relacja z uroczystego pogrzebu komandorów:
Fot. 1 - kmdr. Jerzego Staniewicz, kmdr. por. Zbigniew Przybyszewski i kmdr. Stanisław Mieszkowski,
Fot. 2 - Szczątki kmdr. Stanisława Mieszkowskiego oraz kmdr. por. Zbigniewa Przybyszewskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie,
Fot. 3 - kmdr. Jerzego Staniewicz,
Fot. 4 - kmdr. por. Zbigniew Przybyszewski,
Fot. 5 - kmdr. Stanisław Mieszkowski.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz