Wierszyna – polska wieś na końcu świata, która przetrwała Syberię

 

Koneser Unii Europejskiej

@KoneserUnii

Wierszyna – polska wieś na końcu świata, która przetrwała Syberię Założona przez emigrantów ponad 100 lat temu, dziś przyciąga turystów, naukowców i filmowców. Wieś, gdzie dzieci mówią "nie znam polskiego"… po polsku. Gdzie język przetrwał przez pokolenia – w środku tajgi. To nie legenda. To Wierszyna. Zapraszam na Wątek

Syberyjska Polska: 243 km od Irkucka, ponad 100 lat historii W 1910 roku grupa polskich chłopów – głównie z Zagłębia Dąbrowskiego i okolic Radomia – wyruszyła do Rosji, szukając nowego życia. Rosyjskie władze oferowały darmową ziemię w odległych zakątkach Syberii – na terenach dziewiczych, niezamieszkałych, ale pełnych trudności. Po morderczej podróży koleją transsyberyjską, pieszo i wozami dotarli 140 km na północny wschód od Irkucka. Tam – wśród tajgi, śniegu i odosobnienia – założyli wieś Wierszyna. Od początku była to osada w całości polska: z kościołem, szkołą, zwyczajami i językiem. Przetrwała rewolucję, komunizm, gułagi, kolektywizację i II wojnę światową. Mimo braku łączności ze światem – zachowała polskość w sercu Rosji.

Mówią po polsku, ale „inaczej”: język Wierszyny Wierszyna to językowe muzeum żywej polszczyzny z początku XX wieku. Gwara, którą mówią mieszkańcy, brzmi archaicznie – wiele słów wyszło już z użycia w Polsce. Do tego dochodzą naleciałości rosyjskie, szczególnie w słownictwie, ale z zachowaną polską gramatyką i składnią. Dzieci mówią z naturalną domieszką rosyjskich słów – ale po polsku odmieniają je, zmieniają końcówki, łączą z „naszą” składnią. Co ciekawe, wielu mieszkańców wstydzi się swojego języka – uważając, że „nie mówią po polsku”, bo ich mowa różni się od tej „prawdziwej”. A jednak – turyści są w szoku: rozmawiają z babcią z Syberii i słyszą czystą, choć staroświecką, polszczyznę. To język przekazywany z pokolenia na pokolenie, bez podręczników i nauczycieli, przez ponad 100 lat.

Żywe dziedzictwo: Wierszyna przyciąga cały świat Wierszyna nie jest skansenem – to prawdziwa, żywa wieś z około 500 mieszkańcami. Znajduje się tu szkoła, kościół katolicki z polskimi nabożeństwami, a wiele rodzin nadal kultywuje polskie święta i zwyczaje. Od lat 90. XX wieku Wierszyna staje się celem podróży dla: – naukowców badających język i kulturę polonijną, – filmowców (np. dokumentalistów z Czech, Francji i Polski), – turystów indywidualnych i zorganizowanych grup z Polski. Turyści przyjeżdżają na kilka godzin lub… na kilka tygodni. Uczą się od mieszkańców, pomagają, zaprzyjaźniają się. W czasie pandemii ruch turystyczny osłabł, ale to miejsce nadal fascynuje. Dla świata – to egzotyczna ciekawostka. Dla Polaków – żywy pomnik historii, tożsamości i języka przetrwałego mimo wszystko.