Nasz cykl krajoznawczo - historyczny Budzik Czasu zatacza coraz to większe kręgi obejmując tym samym szersze spektrum, nie tylko jeśli chodzi o opisywane w nim miejsca i wydarzenia, ale też o przedziały czasowe. Pierwotnie miał przecież mówić o początkach integracji tej ziemi i jej mieszkańców z Polską stąd ważną rolę odgrywało tu stulecie piętnaste. Jednak w miarę jedzenia, jak to nasi przodkowie od zawsze twierdzili apetyt przecież rośnie, więc i tutaj było podobnie, a nasz apetyt na wiedzę o naszym regionie stale się powiększał o ciekawostki, historię i opowieści. Szukaliśmy więc dalej interesujących tematów do opisania, z których część już się objawiła i została zapowiedziana, ale jak to bywa, gdy poszukiwania wciąż trwają pojawiają się nowe tematy i zagadnienia, jak chociażby ostatnio, gdy podczas wertowania publikacji pt. "Sokołów Podlaski. Dzieje miasta i regionu" wpadły nam w oko wykazy majątków ziemskich w postaci zamieszczonych tam spisów i tabel. Były to nader interesujące wyliczanki, a wynikiem ich absorbcji stały się wykonane na ich podstawie przez mnie mapki, które będą zamieszczone w zestawach po dwie do kolejnych dwóch odcinków tej serii i części 40. Chodzi tu o zobrazowanie geograficzno - historyczne, oczywiście nieco powiększone terytorialnie i wizualnie specjalnie dla odbiorców, by były bardziej czytelne, spisów naszych majątków ziemskich położonych i naniesionych na nie, a znajdujących się w okolicach Sokołowa. W pierwszym zestawie obejmują one stan z końca XVIII w., mniej więcej około roku 1800, jako porównawczy do tego co widzieć będziemy na kolejnej mapce, która dotyczy już roku 1846, tj. pół wieku później. Zatem początkiem wyjścia do naszej opowieści staję się okres upadku Rzeczpospolitej Szlacheckiej, wojny o Konstytucję 1793, Insurekcji Kościuszkowskiej 1794 i ostatniego, trzeciego rozbioru oraz wejścia na nasze tereny wojsk i administracji austriackiej oraz represji rosyjskiej w stosunku do niektórych z właścicieli majątków, a uczestników walk o utrzymanie niepodległości, bo jak wiemy byli i tacy u nas, co protestowali do końca i ponieśli tego konsekwencję, majątkowe też. Tak pojawia się pierwsza z naszych mapek poglądowych z ok. 1800 r., gdzie jeszcze wszystko zdaję się wyglądać po staremu, jak za czasów I Rzeczpospolitej, jakby zatrzymało się w czasie, a potem nabiera to przyspieszenia niebywałego poprzez pryzmat historii narodowej i politycznej czyli Księstwo Warszawskie, Królestwo Kongresowe aż do upadku Powstania Listopadowego z 1831 r. i ponownie zostaję zatrzymane na chwilę przez nas na mapce numer dwa, na roku 1846, gdzie widać jak na dłoni zaszłe zmiany, aczkolwiek wiele z nich poprzez przeskok czasowy ukryło się niejako i trzeba je wydobyć z pomiędzy klamerek lat, co niniejszym uczynimy. Odcinek następny to okres przemian społeczno - gospodarczych, po Powstaniu Styczniowym 1863 i zaniesieniu tzw. Pańczyzny, czyli uwolnieniu chłopów, kiedy to szereg zacofanych majątków nie potrafiąc przestawić się na nowe tory bankrutuje i zostaje w całości lub po części rozparcelowane i wyprzedane drobniejszym posiadaczom. Mapka numer trzy biewiem dotyczy roku 1888, czyli kilkanaście lat po tych przełomowych wydarzeniach. Tę zaś zestawiamy z następną, czyli czwartą w kolejności w celach porównawczych. Mapa bowiem ostatnia to okres 1939 - 1944 , II Wojna światowa, okupacja niemiecka i wejście wojsk rosyjskich, które przynoszą na bagnetach nowy ustrój. Powstały wtedy komunistyczny rząd PRL zaprowadza nowy socjalistyczny ład wywłaszczając siłowo dotychczasowych prywatnych właścicieli majątków ziemskich, przejmując ich grunty, parcelujac je i tworząc Państwowe Gospodarstwa Rolne tzw. PGRy. Jak były to brzemienne w skutkach i nieodwracalne działania miało się dopiero okazać po upadku komunizmu w 1990 r. Pokrótce zatem wyjaśniliśmy w tym wprowadzeniu o czym będzie w następnych odcinkach tej serii cyklu Budzik Czasu. Temat jest zaprawdę powiadam wam fascynujący i posiada wielowątkowość, i niechybnie zaciekawi do swoich własnych dociekań już bardziej precyzyjnych i punktowych, co oczywiście zakładaliśmy przygotowując materiał mając na uwadze w dużej mierze i fakt iż przez stulecia władające miejscowymi majątkami rody, rodziny, osoby miały wielki wpływ na to co działo się w swojej okolicy determinując niejako dzieje mikroregionów i ich mieszkańców oraz sąsiadów. Zatem zapraszamy.
Tekst i foto
Dariusz M. Kosieradzki
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz