Pomiędzy rokiem 1796, a 1846. Z serii "Pałace, dwory, folwarki, czyli majątki ziemskie ich położenie i właściciele koń. XVIII do poł. XX w. późniejszego powiatu Sokołów Podlaski oraz okolicy.
Pierwsze co rzuca się w oczy, kiedy zestawiamy ze sobą obie załączone do tego odcinka mapki przedstawiające majątki w okolicach Sokołowa, ich rozlokowanie, nazwy główne, zasięg oraz nazwiska właścicieli pomiędzy 1796 a 1846 rokiem, to brak wśród miejscowych potentatów niektórych rodzin, co dawniej trzęsły okolicą i wiodły bezapelacyjnie prym gospodarczy i polityczny. Zaczynając od północy dostrzegamy zatem w okolicach Ceranowa i Kosowa Lackiego zanik takich nazwisk jak m.in Hornowscy, czy Ołdakowscy, a było ich przecież pełno w tamtejszych metrykaliach z XVIII w. Do przeszłości, jako znaczniejsi właściciele przechodzą niewątpliwie Kosowscy, podobnie jak bliżej Sterdyni Paderewscy, czy opodal Jabłonny Lackiej Morszkowscy vel Morzkowscy. Ciekawe jest też porównanie wielkości dóbr należących wcześniej do magnatów Ossolińskich, które rozciągały się pasem począwszy od rzeki Bug tj. Kiełpińca i Przewozu poprzez bogate dobra sterdyńskie aż do okolic Skibniewa, Kurczy i Sągoli. W zestawieniu z 1846 r. Ossolińscy posiadają u nas już tylko szeroko rozumiane dobra Dzierzby. Tereny wokół Skibniewa zostają wykupione przez drobniejszą szlachtę i ziemian, zaś sama Sterdyń przejeta przez hrabiów Krasińskich. Ogromne zmiany dotyczą też dóbr sokołowsko - kupientyńskich z ich główną, lokalną siedzibą na Przeździatce, książąt Ogińskich. Michał Kleofas Ogiński który przeciwstawił się zaborom i naraził interwentom zostaje tam zlicytowany ostatecznie i udaje się na emigrację polityczną. Nie on jeden zresztą bo podobny los spotkał właściciela Jabłonnej aktywnego uczestnika Insurekcji Kościuszkowskiej generała majora ziemiańskiego Jana Krasodębskiego który zwiał aż do Lwowa, chociaż to przecież nie tak odległa Italia gdzie rezydował książę z Sokołowa tj. Ogiński. Dobra sokołowskie i miasto prywatne Sokołów chociaż tego na tych mapkach nie widać zostają w znacznej części wykupione przez Kobylińskich i pozostają w rękach tej rodziny aż do czasu nabycie na pocz. lat czterdziestych XIX w. przez rodzinę kupiecką fabrykantów rodem spod Lubeki, a osiadłą w Warszawie, czyli Hirschmannów Kobyliński to też stary, gniazdowy ród przybyły pod Sokołów jeszcze w XV w. Na pocz. XIX w. Karol Kobyliński zjednoczył w swoich rękach czyli po 1800 r. majątki swoje w Gałkach i Mołomotkach pojmując za żonę wdowę po Kostewiczu - Wojewódzką, która wniosła mu w posagu położone blisko, niemal za miedzą dobra Bohy i Baczki. Na Suchodole i Kostach znika rodzina Święckich z których to pochodził słynny historyk Tomasz urodzony i dorastający w majątku Kostki, a pojawiają się potem Bujalscy. Jabłonnę, Łuzki i część Tchórznicy opanowują Bienieccy wypierając stąd m.in. wcześniejszych Turskich. Ta ostatnia rodzina miała na przełomie XVIII i XIX w. majątki też w Rogowie, Bachorzy a nawet w odległej Hołubli. Znikają też Ciecierscy z Czekanowa i Kamianki, a pojawiają potem Bądzyńscy. Z kolei Szydłowscy, których dobra rozciągały się pięćdziesiąt lat wcześniej od Repek aż po Karskie i Liszki przejmują Patrykozy, gdzie jeden z nich wysoki rangą oficer wojska polskiego ery Królestwa Kongresowego pod panowaniem cara, buduję bajkową rezydencję tj. pałac istniejący do dziś i stanowiący perłę architektoniczną tego typu zabytków. Szydłowscy jednak tracą Repki. Ostatecznie przejmują je Dernałowicze i to ich zasługą jest budowa czy też rozbudowa murowanego dworu w Bachorzy, bowiem ten niedaleko położony majątek też przechodzi w ich ręce. Na południe od Sokołowa stopniowo zanika duży majatek po Jastrzębskich fundatorów w Rozbitym Kamieniu drewnianego kościoła. Stoi do dziś obok nowej, murowanej świątyni. Podobnie jak Jastrzębscy dziedzice Rozbitego Kamienia, Trebnia i Węży, tak i Węźowie z Krynicy, stara rodzina rycerska z XV w. osiadła i pochodząca właśnie z tej ostatniej wsi, czyli naszych Węży, a teraz dziedzicząca na Krynicy przechodzą do historii. Swój stan posiadania udaje się utrzymać przez cały okres pięćdziesięcioletni na majątku Szkopy Ciołkowskim. Interesujące są też stany posiadania Kuszlów vel Kuszelów raz na Wirowie i Nowomodnej następnie Nowej Wsi Kosowskiej. Dobra nadbużańskie Gródek i Mołożew trafiają w ręce Chojeckich, a biskupi Skrzeszew Ochenkowskich. Ciekawe wydaję się spojrzenie na Kosińskich dziedziców Jabłonny, ale i Telak oraz Zalewskich wówczas w Kurowicach i Tchórznicy Wyszkach ale też Telakach pod Kosowem, czy na wspominanych już przy okazji Kobylińskich - Wojewódzkich teraz w 1846 r. posiadających Tosie, a przecież to nie wszystkie jak wiemy warte bliższego wejrzenia rodziny ziemiańskie. A potentaci Kuczyńscy, co to dzierżyli ogromny jak na skalę miejscową majątek Korczew nad Bugiem z rozlicznymi przyległościami? Czy po przeciwnej stronie map hrabiowie Butlerowie z Jartypor nad Liwcem spolonizowana w XVII w. rodzina szkockiego, czy też irlandzkiego pochodzenia przybyła do Inflant z terenów Niemiec? Ci mieli też części na późniejszym majatku osławionego z powstania styczniowego właściciela Grochowa Władysława Rawicza, tyle że to już trochę późniejsze czasy o których zechcemy opowiedzieć w następnym odcinku do którego zamieścimy mapy majątków z 1888 i 1944 r. To po krótce tyle. Kto ma niedosyt zapraszamy do wglądu i zapoznania się bliższego z załączonymi mapkami i życzymy miłej i owocnej zabawy historyczno - krajoznawczej.
Tekst i ilustracje
Dariusz M. Kosieradzki
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz