Wielki Polak Obrońca Zbaraża, Młot na Kozaków.
W obliczu kryzysu państwowego wywołanego powstaniem kozackim z 1648 roku, zainicjowanym przez Bohdan Chmielnicki i wspartym przez Chanat Krymski, Rzeczpospolita Obojga Narodów stanęła przed realnym zagrożeniem dezintegracji terytorialnej. Po klęskach koronnych wojsk pod Żółtymi Wodami, Korsuniem i Piławcami oraz po śmierci króla Władysław IV Waza, aparat państwowy uległ poważnemu osłabieniu. W tej sytuacji faktyczną inicjatywę militarną przejął książę Jeremi Wiśniowiecki — jeden z największych magnatów kresowych i właściciel rozległych dóbr na Zadnieprzu.
Wiśniowiecki sprawował niemal suwerenną władzę nad tzw. Wiśniowiecczyzną — kompleksem majątków obejmujących dziesiątki miast, setki wsi oraz około 200 tysięcy poddanych. Na tych terenach prowadził konsekwentną politykę wzmacniania porządku feudalnego i ekspansji katolicyzmu, co w praktyce oznaczało ograniczanie autonomii starszyzny kozackiej oraz wzrost napięć społecznych i religijnych wśród prawosławnej ludności ruskiej.
W latach poprzedzających wybuch rebelii wielokrotnie tłumił lokalne bunty kozackie, wspierał egzekucję prawa królewskiego na Dzikich Polach (na których w 1991 powstało państwo Ukraina) i prowadził prywatne kampanie militarne przeciwko zbuntowanym sotniom. W czasie powstania Chmielnickiego jego działania przybrały charakter wojny z wywrotowcami zagrażającymi Rzeczpospolitej, pacyfikował zbuntowane miasta, przeprowadzał egzekucje przywódców rebelii oraz stosował zasadę odpowiedzialności zbiorowej wobec wspólnot wspierających Kozaków. W historiografii ukraińskiej zapisał się jako symbol bezwzględnej dominacji polskiej magnaterii, zaś w tradycji polskiej jako obrońca ładu państwowego.
Po rozpadzie armii koronnej pod Piławcami, gdy znaczna część szlachty opuściła pole walki, Wiśniowiecki zorganizował własne siły i przeprowadził uporządkowany odwrót przez Wołyń, osłaniając uchodzącą ludność cywilną oraz rozbite oddziały koronne. Jego marsz przez Konstantynów, Zbaraż i Lwów miał znaczenie strategiczne — zahamował impet ofensywy kozackiej i uniemożliwił natychmiastowy marsz Chmielnickiego w głąb Korony.
Podczas oblężenia Zbaraża w 1649 roku Wiśniowiecki, obok regimentarzy koronnych, stał się faktycznym organizatorem obrony. Dowodząc około 14 tysiącami żołnierzy przeciw wielokrotnie liczniejszym siłom kozacko-tatarskim, utrzymał twierdzę przez ponad sześć tygodni. Dzięki rygorystycznej dyscyplinie, kontratakom i skutecznemu zarządzaniu zasobami, obrona nie załamała się mimo głodu, epidemii i strat. Oblężenie zakończyło się dopiero po interwencji króla Jan II Kazimierz Waza i zawarciu ugody zborowskiej.
W roku 1651 Wiśniowiecki odegrał istotną rolę w zwycięskiej dla Korony bitwie pod Bitwa pod Beresteczkiem — jednej z największych batalii XVII-wiecznej Europy. Jego agresywne działania kawaleryjskie oraz konsekwentne naciski na rozstrzygnięcie militarne przyczyniły się do rozbicia armii kozacko-tatarskiej i odzyskania inicjatywy strategicznej przez Rzeczpospolitą.
Niedługo po tym triumfie, 20 sierpnia 1651 roku, książę zmarł nagle pod Pawłoczą, prawdopodobnie na skutek choroby zakaźnej. Jego śmierć pozbawiła państwo jednego z najzdolniejszych dowódców epoki. Choć sam nigdy nie objął tronu, polityczny kapitał jego rodu doprowadził w 1669 roku do elekcji jego syna, Michał Korybut Wiśniowiecki, na króla Rzeczypospolitej. Wyświetl mniej
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz