Zaciąg prywatny strażnika koronnego Samuela Łaszcza
Dzięki temu zwycięstwu uratowano oblężoną od trzech miesięcy twierdzę Lachowicze.
Na wieść o zawarciu ugody Rzeczpospolitej z kozakami w Hadziaczu 16 września 1658 Moskwa postanowiła wznowić wojnę z Rzeczpospolitą, którą rozpoczęła wiosną 1654 po przyjęcia poddaństwa moskiewskiego przez Chmielnickiego.
21 października 1658, po bezowocnych rokowaniach w Wilnie, armia moskiewska kniazia Jurija Dołgorukiego natarła na wojska hetmana polnego litewskiego Wincentego Gosiewskiego i rozbiła je pod Werkami, biorąc hetmana do niewoli. Rosjanie ponownie zajęli Wilno, a następnie Grodno i Nowogródek.
20 grudnia w Waliesar Moskwa zawarła ze Szwecją rozejm, rezygnując z walki o dostęp do Bałtyku by bronić swych zdobyczy na ziemiach Rzeczpospolitej.
8 lutego 1659 wojska moskiewskie pod dowództwem Iwana Chowańskiego pod Madziołem, w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego, odniosły zwycięstwo nad wojskami Wielkiego Księstwa Litewskiego dowodzonymi przez generała artylerii litewskiej, kawalera maltańskiego Mikołaja Judyckiego i pułkownika Władysława Wołłowicza. Judycki wycofał się do Lachowicz, jednej z największych twierdz Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Moskale zajęli następnie powiaty brasławski, oszmiański i wiłkomierski.
Pośpiesznie ściągnięta z Kurlandii dywizja regimentarza Samuela Aleksandra Komorowskiego zatrzymała pochód moskali, dzięki czemu udało się zawrzeć kolejny rozejm w Wielkim Księstwie Litewskim i przerzucić wojska do walki ze Szwedami.
Na południu trwały walki z Moskwą i kozakami, którzy przeszli na jej rozkazy. W czerwcu 1659 wojska moskiewskie pod dowództwem Iwana Iwanowicza Łabanowa Rostowskiego i Siemiena Zmijewa rozpoczęły oblężenie twierdzy w Starym Bychowie, jej obroną dowodził pułkownik kozacki Iwan Nieczaj.
Nieliczne wojska koronne, były wspierane przez kozaków Wyhowskiego i Tatarów chana Mehmeda IV, które pokonały na początku lipca wojska moskiewskie i kozackie pod Konotopem.
Niestety w sierpniu pułkownik Tymoteusz Cieciura podniósł powstanie przeciw Wyhowskiemu, które doprowadziło do rozłamu wśród kozaków i zaprzepaściło ugodę hadziacką.
27 października 1659 Jerzy Chmielnicki, syn Bohdana, odnowił układ z Moskwą. 7 listopada 1659 druga Rada Perejasławska poparła jego decyzję i wybrała go na hetmana kozackiego.
W listopadzie 1659 moskale wznowili działania w Wielkim Księstwie Litewskim, kniaź Iwan Andrzejewicz Chowański 9 grudnia 1659 zajął Grodno.
14 grudnia na skutek zdrady padła twierdza w Starym Bychowie.
Wojska Chowańskiego 25 grudnia złupiły Zabłudów mordując mieszkańców w kościele. Chowański 28 grudnia pod Krynkami rozbił pułk Jana Ogińskiego i skierował się na Brańsk.
Na początku 1660 w Wielkim Księstwie Litewskim pod kontrolą rosyjską nie pozostawał jedynie powiat piński oraz twierdze Słuck, Lachowicze i Nieśwież, pomiędzy którymi operował liczący 2500 ludzi pułk Samuela Oskierki oraz grupa Dionizego Muraszki.
W styczniu 1660 chorąży orszański Samuel Kmicic będący w konflikcie z Michałem Pacem zbuntował dywizję sapieżyńską.
9 stycznia 1660 została złupiona Biała Podlaska.,13 stycznia jeden z zagonów Chowańskiego zdobył i spalił Brześć, skąd następnie wysyłał wojsko w kierunku Lublina i Węgrowa. 25 stycznia Chowański rozbił pod Prużaną zgrupowanie pułkownika Michała Obuchowicza. 1 lutego oddziały moskiewskie zajęły Międzyrzec Podlaski.
Z uwagi na to, że na Podlasiu i Mazowszu kwaterowały wojska cesarskie, wspierające Rzeczpospolitą w wojnie ze Szwecją oraz na wieść o tym, że z Wielkopolski wyruszyła dywizja wojewody ruskiego Stefana Czarnieckiego moskale wstrzymali swój plan uderzenia na Warszawę.
W marcu w Drohiczynie, gdzie Kmicic ściągnął swoją dywizję na polecenie hetmana Pawła Sapiehy, na jego polecenie powstała konfederacja przeciwko królowi Janowi Kazimierzowi. Konfederacja ta obwołała Kmicica pułkownikiem generalnym skonfederowanego wojska, które zażądało wypłaty zaległego żołdu od króla i przywrócenia na stanowisko Pawła Sapiehy.
Po nieudanym oblężeniu Bowska w Inflantach od 8 marca dywizja żmudzka pod Pacem spoczywała bezczynnie na leżach w granicach Żmudzi.
Kniaź Iwan Chowański 23 marca 1660 rozpoczął oblężenie twierdzy Lachowicze, której obroną dowodził Mikołaj Judycki, pierwszy szturm z 26 marca odparto.
3 maja 1660 Rzeczpospolita podpisała pokoju ze Szwecją, dzięki czemu można było przerzucić wojska do wojny z Moskwą.
Na początku maja odbyła się na Kremlu rada wojenna, której przewodniczył gosudar Aleksy Michałjowicz Romanow. Postanowiono, że nie można dopuścić, by wojska Rzeczypospolitej wtargnęły na ziemie moskiewskie, za ziemie uważano okupowane tereny Wielkiego Księstwa Litewskiego i ziemie naddnieprzańskie. Naczelnym wodzem armii moskiewskiej na południu został Wasyl Szeremietew., otrzymał on rozkaz głębokiego wdarcia się w głąb ziem koronnych, aż pod Lwów, a nawet Kraków. Celem jego kampanii było przesunięcie frontu na linię Sanu, a jeśli się uda, to na linię Wisły.
Dowodzący na północy Iwan Andrzejewicz Chowański miał zająć Lachowicze i inne twierdze, a następnie ruszyć na zachód na Warszawę i dalej w głąb Korony.
W związku z sytuacją wojenną król Jan II Kazimierz zdjął z Samuela Kmicica kary infamii i konfiskaty dóbr, w zamiana Kmicic 14 maja rozwiązał konfederację i przystąpił do walki z Moskwą.
15 maja moskale przeprowadzili drugi szturm twierdzy w Lachowiczach.
24 maja rozpoczął się w Warszawie sejm, na którym ratyfikowano pokój oliwski oraz ustalono dalszy plan prowadzenia wojny. Po dyskusjach ustalono, że król Jan Kazimierz z głównymi siłami, wspomagany przez dywizję Lubomirskiego rozbije oddziały Chowańskiego i ruszy na Moskwę. Czarniecki miał pójść na południe, by wiązać siły zbuntowanych kozaków i armię Szeremietewa.
Jednak pod naciskiem magnatów koronnych zmieniono decyzję i główne siły ruszyły na południe, a Czarniecki wraz z Litwinami zabrał się za wypieranie Rosjan z Wielkiego Księstwa, w odwodzie pozostały siły Lubomirskiego.
Pod koniec maja Chowański, który otrzymał uzupełnienia w tym sześć kompanii z pułku generała Aleksandra Lesliego, przeprowadzili dwa kolejne szturmy twierdzy w Lachowiczach.
5 czerwca rozesłano wici wzywające pospolite ruszenie, a Stefan Czarniecki ruszył do swojej dywizji, by już 12 czerwca połączyć się z hetmanem wielkim litewskim Pawłem Sapiehą.
Na Kremlu zarządzono wzmocnienie sił Chowańskiego m.in. wojskami kozaków zaporoskich oraz dońskich oraz nowo formowanymi oddziałami, tak by po zajęciu Lachowicz mógł ruszyć na Warszawę z wojskiem liczącym 30-40 tysięcy żołnierzy.
Na wieść o zbliżającej się armii polsko-litewskiej wojewody ruskiego Stefana Czarnieckiego i hetmana wielkiego litewskiego Pawła Sapiehy Chowański zostawiając kilka tysięcy piechoty w obozie dla blokowania garnizonu Lachowicz ruszył naprzeciw zbliżającej się odsieczy. Naprzeciw 9-10 tysiącom żołnierzy moskiewskich szło 7 000 wojsk litewskich oraz 4 000 wojsk polskich.
Aby poznać położenie wojsk Rzeczpospolitej Chowański wysłał podjazdy w stronę Słonimia. Po wysłuchaniu raportu Naszczokina, kniaź postanowił wykorzystać element zaskoczenia i nakazując nocny marsz na Połonkę.
Rankiem 28 czerwca idąca drogą na Baranowicze straż przednia dowodzona przez Aleksandra Połubińskiego przeszła groblę na rzeczce Połonce na wschód od miasteczka Połonka. Natknęła się tutaj na przednie straże armii moskiewskiej. Doszło do krótkiego starcia, w którym Połubiński rozbił moskali, a gdy nadszedł Chowański z siłami głównymi, wycofał się za rzeczkę.
Siły główne armii Rzeczypospolitej zaczęły się formować do bitwy. Przejścia przez groblę broniło prawe skrzydło, gdzie umieszczone zostały dragonia oraz husaria Czarnieckiego. W centrum ustawiła się piechota polska i litewska oraz wszystkie 7 dział, natomiast lewe skrzydło obsadził Paweł Sapieha wraz z niemal całą jazdą litewską. Odwód ukryto w dolinie.
Pierwsze natarcie przeprowadził Chowański na groblę. Ogień dragonii powstrzymał nacierających moskali, a kontruderzenie husarii wyparło ich z powrotem.
Wbrew ostrzeżeniom pozostałych dowódców, którzy radzili ostrożności Chowański spróbował szczęścia przeciwko Litwinom hetmana wielkiego litewskiego Pawła Sapiehy, gdzie rzucił większość swej jazdy. Jednak Litwini nie dali się zepchnąć na mokradła Połonki.
Gdy dragonia wojewody ruskiego Stefana Czarnieckiego opanowała wschodni wylot grobli, wojska polsko-litewskie uderzyły na całym froncie. Sapieha przeprawił się w kierunku folwarku Ważginty.
Pułkownik Gabriel Wojniłłowicz ze z pułkiem stojącym w rezerwie, uprzednio ukrytym przed wzrokiem nieprzyjaciela, obszedł mokradłami rzeczki Połonki lewe skrzydło armii moskiewskiej i wyszedł na jego tyły, rozbijając w Ważgintach osłonę skrzydła złożoną z kilkuset piechoty z działkami. Atak Wojniłłowicza na odwód i lewe skrzydło moskiewskie przy jednoczesnym uderzeniu husarii Czarnieckiego i jazdy litewskiej Sapiehy doprowadziły do załamania się szyku armii wojsk Chowańskiego. Jedne z moskiewskich dowódców kniaź Szczerbatow, został wzięty do niewoli.
Jazda rosyjska, na czele z Chowańskim „dwa razy w łeb ciętym”, rzuciła się do ucieczki. Uległa jednak rozproszeniu na skutek prowadzonej pogoni litewskiej i narastającej paniki, szczególnie dał się we znaki uciekającym Samuel Kmicic, który ścigał ich zawzięcie aż do Mira.
Na polu bitwy pozostała osamotniona piechota, która schroniła się w pobliskim lasku i zaczęła przygotowywać umocnienia. Wnet została otoczona, jednak nie zamierzała się poddawać i stawiała zacięty opór. Polacy i Litwini skierowali na lasek działa, zarówno własne, jak i zdobyczne. Zmasowany ogień artyleryjski ostatecznie załamał obronę moskiewskiej piechoty. Widząc beznadziejność położenia piechota chciała poddać się i wyszła zza zasieków, wtedy Czarniecki rozkazał konnicy uderzyć na nią, co skończyło się rzezią.
Klęska armii moskiewskiej była zupełna – Rosjanie stracili 3 500 zabitych lub rannych oraz 700 jeńców. Do tego jeszcze usilnie ścigana jazda moskiewska także została w większości rozproszona. Armia Chowańskiego, która miała iść na Warszawę przestała istnieć.
Wkrótce przednie straże wojsk Stefana Czarnieckiego i Pawła Sapiehy wkroczyły do Lachowicz, opanowując opuszczony w pośpiechu obóz moskiewski.
Niestety po bitwie doszło do kłótni między wodzami o dalsze prowadzenie wojny i podział łupów i jeńców. Sapieha chciał teraz, by armia została na Litwie i odzyskiwała zameczek za zameczkiem, Czarniecki natomiast proponował, wzorem Stefana Batorego, udać się na terytorium wroga i odciąć rosyjskie załogi na Litwie od zaplecza, co samo w sobie zmusiłoby je do poddania się. Ponadto Moskwa zaczęłaby na własnej skórze odczuwać ciężar rozpoczętej przez siebie wojny. Szybkie zwycięstwo na północnym teatrze zagroziłoby Moskwie i odcięło armie rosyjskie działające na południu.
Na wieść o zwycięstwie pod Połonką będący w rezerwie korpus Lubomirskiego rozpoczął marsz na południe.
Na Litwie regimentarz Michał Pac13 lipca przystąpił do oblężenia Wilna, zajętego przez moskali, a w połowie lipca Czarniecki obległ Borysów. Skapitulowały Szkłów, Orsza i Kopyś, a podjazd Aleksandra Hilarego Połubińskiego dotarł aż w pobliże Smoleńska.
Kniaź Chowański zdołał jednak zebrać resztki swojej armii w Połocku i po otrzymaniu posiłków mógł wznowić aktywne działania wojenne na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego
Według Jana Chryzostoma Paska Stefan ostatecznie Czarniecki wziął dla siebie aż 2 miliony złotych okupu za jeńców, których długo więził na zamku w Tykocinie.
Bitwa we wspomnieniach Paska od https://polona.pl/.../8fe54ad3-2db3-4eb2-b436...
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz