Po I wojnie światowej w Republice Weimarskiej mieszkało blisko 2 mln. Polaków. Byli to głównie przedstawiciele emigracji zarobkowej, która jeszcze pod koniec XIX w. opuściła polskie ziemie zaboru Królestwa Prus i Cesarstwa Rosyjskiego. 
27 sierpnia 1922 r. w Berlinie odbył się zjazd przedstawicieli głównych organizacji skupiających polską społeczność w Niemczech. Tego dnia uchwalono statut organizacji, która przeszła do historii, jako Związek Polaków w Niemczech.
Statut podano do powszechnej wiadomości w „Dzienniku Berlińskim” na początku grudnia 1922 r. Opublikowana została również odezwa następującej treści:
„My, którzy pozostaliśmy w Niemczech jako obywatele Państwa niemieckiego, złączyć się musimy do wspólnej pracy, jeżeli nie chcemy utracić wiary ojczystej, naszego języka polskiego, naszej kultury rodzimej. [...] Ażeby moc przeprowadzić akcję wyborczą, która dałaby posłów naszych, dla obrony naszych interesów w Sejmie i Parlamencie, żeby utrzymać łączność między rozrzuconymi po całym Państwie niemieckim rodakami dla wspólnego języka, dlatego tworzymy Związek Polaków w Niemczech. [...] Miłość wzajemna może tylko świat od zagłady wybawić. Kochajmy się jak bracia i wspierajmy wzajemnie. Nie traćmy wiary w nasze siły i lepszą przychylność dla nas”.
ZPwN popierał polską działalność praktycznie we wszystkich sferach: społecznej, kulturalnej, gospodarczej i politycznej. Dla polskiej ludności wydawano prasę, organizowane były:
polskie szkoły
stowarzyszenia kulturalne
zespoły artystyczne, np. chóry oraz kluby sportowe.
Zakładano kooperatywy rolno-handlowe, wspierano działalność spółdzielni. Wreszcie w 1933 r. powołano Centralny Bank Spółdzielczości Polskiej tzw. Bank Słowiański.
Przejęcie władzy w Niemczech przez Adolfa Hitlera i NSDAP skomplikowało działalność związku. Zaczęły się utrudnienia w wydawaniu polskich czasopism i książek, m. in. zakazano druku „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza. Wprowadzono również prawo, które nakazywało wszystkim organizacjom mniejszości narodowych używanie nazistowskiej symboliki...
ZPwN wyszedł z tej trudnej sytuacji projektując znak „Rodła”, które odnosiło się do kształtu biegu Wisły, z uwypuklonym Krakowem, jako symbolem polskości. Nazwa znaku była połączenia słów „rodzina" i „godło".
W odpowiedzi na narastające represje, 6 marca 1938 r. Związek zorganizował I Kongres Polaków w Niemczech. Przybyli na niego rodacy m. in. ze Śląska Opolskiego, Kaszub, Warmii, Ziemi Malborskiej, Mazur, Ziem Połabskich, Westfalii i Nadrenii – łącznie ponad 5 tys. osób.
Uchwalono wówczas „Pięć Prawd Polaków”, które stały się normą postępowania członków organizacji:
„My, wierni synowie narodu polskiego spod znaku Rodła, ogłaszamy pięć prawd Polaków.
Jesteśmy Polakami
Wiara Ojców naszych jest wiarą naszych dzieci
Polak Polakowi Bratem!
Co dzień Polak Narodowi służy
Polska Matką naszą – nie wolno mówić o Matce źle!”
Dowiedz się więcej Spod znaku Rodła: bit.ly/3TkQh5V
Wybuch II wojny światowej zakończył działalność ZPwN. Już 25 sierpnia 1939 r. gestapo rozpoczęło aresztowania członków polonijnej organizacji. Większość działaczy znalazła się na liście „wrogów Rzeszy” i trafiła do obozów koncentracyjnych. 26 października 1939 r. w Rypinie Niemcy zamordowali pierwszego przewodniczącego związku Stanisława Sierakowskiego wraz z rodziną. 27 lutego 1940 r. Hermann Göring podpisał zakaz działalności wszelkich „organizacji polskiej grupy etnicznej w Rzeszy Niemieckiej”. Na podstawie tego rozporządzenia Niemcy przejęły cały majątek zdelegalizowanego związku – szacowany na 8,45 mln. ówczesnych Reichsmarek.
Po wojnie, 7 września 1951 r., reaktywowano działalność ZPwN.
W Listopadzie 2023 r. wiceprezes Związku Polaków w Niemczech Anna Wawrzyszko przekazała do Archiwum IPN dokumenty zgromadzone i wytworzone w czasie liczącej ponad 100 lat działalności Związku cutt.ly/wemkCK8x
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz